Haksız fiil davalarında sonucu belirleyen iki unsur, zararın hesaplanabilir biçimde ortaya konması ve davanın doğru mahkemede açılmasıdır. Tazminat hesabı yeterince ayrıntılı kurulmadığında dava kazanılsa bile hükmedilen tutar beklentinin çok altında kalır; görev konusundaki hata ise dosyayı en baştan geciktirir.
Talebin Hukuki Sebebini Ayrıştırmak
Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak değerlendirilebilir. TBK çerçevesinde bu ayrım önemsiz değildir; ispat yükü, zamanaşımı süresi ve talep edilebilecek kalemler farklılaşır. Zarar bir tüketici işleminden doğuyorsa TKHK kapsamı devreye girer ve uyuşmazlığın görüleceği yer değişir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce olayın hangi ilişki içinde doğduğu tek cümleyle tanımlanmalıdır.
Zarar Kalemlerini Hesaplanabilir Yazmak
- Fiilî zarar: onarım, yenileme, değer kaybı gibi belgeye dayanan kalemler
- Kazanç kaybı: gelir belgesi, fatura veya defter kayıtlarıyla desteklenen dönemsel kayıp
- Tedavi ve bakım giderleri ile bunların gelecekte devam eden kısmı
- Manevi zarara ilişkin olgular; tutar değil, olgu anlatımı öne çıkarılır
- Zararın azaltılması için yapılan makul harcamalar
Görev ve Yetki: Üç Soruluk Filtre
- Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyor mu? Taşıyorsa tüketici yargılamasına ilişkin kurallar öncelikli olarak değerlendirilir.
- İlişki her iki taraf için ticari nitelikte mi? Bu durumda ticari dava kuralları ve arabuluculuk basamağı gündeme gelir.
- Hiçbiri değilse genel hukuk mahkemesi devreye girer; yetki bakımından HMK'nın haksız fiile ilişkin seçimlik yetki kuralları değerlendirilir.
Zamanaşımı ve Faiz Başlangıcı
Zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar; fiilin aynı zamanda suç oluşturduğu hâllerde daha uzun süre uygulanabilir. Bu ihtimal atlandığında zamanaşımı def'i karşısında savunmasız kalınır. Faiz bakımından ise başlangıç tarihinin haksız fiil tarihi mi, temerrüt tarihi mi olduğu dilekçede açıkça belirtilmelidir; belirtilmediğinde talep daha geç bir tarihten hesaplanabilir.
Burada anlatılanlar genel bir çerçevedir. Zararın türü, delil durumu ve tarafların sıfatı hesabın tamamını değiştirebilir; dava açılmadan önce kalemlerin ve görevli mahkemenin bir hukukçuyla birlikte doğrulanması önerilir.