Sözleşmeden doğan alacaklarda iki ayrı hata, birbirini besleyerek dosyayı kaybettirir: talebin yanlış görevli mahkemeye taşınması ve zamanaşımı savunmasının usulüne uygun biçimde ileri sürülmemesi. Bu rehber, sözleşme yorumu tartışmasının yürüdüğü dosyalarda bu iki riski birlikte ele alır.
Hangi Mahkeme Görevli
Aynı metne dayanan bir alacak, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerin önüne gider. Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK çerçevesindeki yol; ilişki her iki taraf için de ticari nitelikteyse ticari yargılama; bunların dışındaki hâllerde genel görevli mahkeme devreye girer. Görev kuralları taraf iradesiyle değiştirilemez; sözleşmeye konulan bir madde görevi belirleyemez. Ayrıca ticari nitelikteki para alacaklarında dava açılmadan önce tamamlanması gereken zorunlu bir aşama bulunduğu unutulmamalıdır.
Zamanaşımının Doğru Hesabı
- TBK bakımından genel zamanaşımı süresi on yıl olmakla birlikte, kira bedeli ve faiz gibi dönemsel edimlerde daha kısa bir süre uygulanır.
- Süre, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar; sözleşmenin imza tarihinden değil.
- Borçlunun borcu ikrar etmesi ya da kısmi ödeme yapması süreyi kesebilir; bu tür işlemlerin tarihi mutlaka belgelenmelidir.
- Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; savunma olarak ve usulüne uygun aşamada ileri sürülmesi gerekir.
Sözleşme Yorumunda Başvurulan Ölçütler
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır; sözleşmedeki nitelendirme bağlayıcı değildir.
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve teamül birlikte değerlendirilir.
- Belirsiz bir hüküm, metni kaleme alan taraf aleyhine yorumlanma riski taşır.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerin denetime tabi olduğu göz önünde tutulur.
- Edimin ifa yeri, ödeme takvimi ve temerrüt anı ayrı ayrı işaretlenir.
Yazışmanın Delil Değeri
Uygulamada dosyanın kaderini çoğu zaman sözleşme metni değil, ifa sürecinde yürüyen yazışmalar belirler. Ek talep, süre uzatımı, kısmi teslim ya da fiyat farkı gibi konular sözleşmede yer almasa bile bu yazışmalarla şekillenir. Bu nedenle e-posta ve mesaj kayıtlarının tarih sırasıyla, kesintisiz biçimde saklanması, sonradan yapılacak yorum tartışmasında en güçlü dayanaktır.
Alacağın Değerini Koruyan Adımlar
Zamanaşımı riskinin belirdiği durumlarda ihtarname çekmek tek başına süreyi durdurmaz. Alacağın korunması için hangi işlemin süreyi keseceği önceden değerlendirilmeli, gerekiyorsa dava ya da takip yoluna geçilmelidir. Karşı tarafla görüşmelerin sürüyor olması, takvim üzerinde hiçbir etki doğurmaz.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ifa geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, alacağınız bakımından zaman kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız uygun olur.