Sözleşmeden doğan bir tazminat talebinde dava dilekçesi ne kadar özenli yazılırsa yazılsın, mahkemenin görevi veya sözleşmedeki tahkim kaydı gözden kaçmışsa dosya esasa girmeden geri döner. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK ekseninde talebin doğru mercie taşınması için bir kontrol listesi sunar.
Tarafların Sıfatı Görevi Belirler
Aynı sözleşme, taraflarının sıfatına göre farklı mahkemelerin önüne gider. Taraflardan biri tüketici konumundaysa uyuşmazlık tüketici yargılamasına özgü çerçeveye girer; her iki taraf da tacir ve ilişki ticari işletmeleriyle bağlantılıysa ticaret mahkemesi gündeme gelir. Bunların dışında kalan hâllerde genel görevli mahkeme devreye girer. Görev kuralları kamu düzenindendir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınır.
- Sözleşmenin tarafları kim, hangi sıfatla imzaladı?
- Edim ticari işletmeyle ilgili mi, kişisel ihtiyaç için mi?
- Talep yalnızca tazminat mı, yoksa sözleşmenin akıbetine ilişkin bir istem de var mı?
- Birden çok talep birleştirilecekse hepsi aynı mahkemenin görevine giriyor mu?
Tahkim ve Yetki Kayıtlarını Okumadan Dava Açmayın
Sözleşmenin son sayfalarındaki tahkim kaydı, uyuşmazlığı mahkeme dışına taşır. Böyle bir kayıt varken açılan davada karşı taraf tahkim itirazında bulunursa dava usulden reddedilir ve geçen süre geri gelmez. Aynı şekilde geçerli bir yetki kaydı, davanın hangi yer mahkemesinde görüleceğini değiştirir. Bu iki maddenin dava öncesinde ayrıca okunması, tek başına en yüksek getirili kontroldür.
Dava Öncesi Zorunlu Adımlar
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Tüketici uyuşmazlıklarında ise parasal sınıra bağlı olarak hakem heyeti basamağı devreye girer. Talep tazminat olarak adlandırılsa da özünde para alacağıysa bu basamaklar atlanamaz; atlandığında esasa hiç geçilmeden ret kararı verilir.
Sözleşmeyi Yorumlarken Sırayı Koruyun
- Önce tarafların gerçek ve ortak iradesini gösteren yazışmaları toplayın.
- Sonra sözleşmenin lafzını, başlıklara değil hükümlerin içeriğine bakarak değerlendirin.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddeleri ayrı bir listede işaretleyin.
- Cezai şart, sınırlama ve sorumsuzluk kayıtlarının geçerlilik sınırlarını kontrol edin.
- Zararı, doğrudan ve dolaylı kalemler biçiminde ayrıştırarak hesaplayın.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin metni ve tarafların ticari geçmişi sonucu belirgin biçimde değiştirebilir. Dava açmadan önce sözleşmenizi bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.