Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde, zararın varlığı kadar zararın ne zaman ve kime bildirildiği de belirleyicidir. TBK ve HMK hükümleri, bazı ilişkilerde ise TKHK düzenlemeleri, ihbarın zamanında ve doğru muhataba yapılmasını dosyanın kaderine bağlar. Bu rehber, ihbar ekseninde yapılan hataları ve bunların nasıl azaltılacağını ele alır.
İhbarın hukuki işlevi
İhbar üç ayrı işlevi birden görebilir: zararı ve sorumluyu öğrenme anını belgelemek, temerrüt oluşturarak faiz başlangıcını sabitlemek ve karşı tarafın zararı azaltma imkânını kullanmasını sağlamak. Bu üç işlev karıştırıldığında, gönderilen yazı yalnızca bir yazışma niteliğinde kalır ve ispat değeri taşımaz. İhbarın içeriğinde olay tarihi, zararın türü, talebin konusu ve verilen süre açıkça yer almalıdır.
Muhatabın doğru belirlenmesi
- Fiili gerçekleştiren kişi ile birlikte, istihdam eden veya işleten sıfatıyla sorumlu olabilecek kişiler ayrıca değerlendirilmelidir.
- Sorumluluk sigortası varsa, sigortacıya yapılacak bildirim ayrı bir yükümlülüktür ve poliçedeki süre kayıtları izlenmelidir.
- Bina, yapı veya işletme kaynaklı zararlarda malik ile kullanan farklı kişiler olabilir; ihbarın her ikisine yapılması güvenli yoldur.
- Tüzel kişilere yapılacak bildirimlerde kayıtlı adres ve elektronik tebligat adresi kontrol edilmelidir.
Zamanaşımının iki ayağı
Haksız fiilde zamanaşımı, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği andan işleyen süre ile fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen üst süre şeklinde iki katmanlıdır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gündeme gelebilir. Bu ihtimalin gözden kaçırılması, aslında süresi dolmamış bir talebin kendiliğinden terk edilmesine yol açar. Dosyada öğrenme anının hangi belgeyle kanıtlandığı mutlaka not edilmelidir.
Yargı yolu ve görev ayrımı
- Zarar bir sözleşme ilişkisi içinde doğduysa, hem sözleşmeye hem haksız fiile dayanma imkânı ayrı ayrı değerlendirilmelidir; ikisinin süresi ve ispat düzeni farklıdır.
- Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık tüketici mercilerine gidebilir.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari nitelikteyse, dava öncesi arabuluculuk dava şartı olabilir; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Zarar idari bir faaliyetten kaynaklanıyorsa uyuşmazlık idari yargıya ait olabilir; adli yargıda geçen süre telafi edilemeyebilir.
Talep kaleminin ölçülebilir kurulması
Tazminat talebi, maddi zarar kalemleri (onarım, kazanç kaybı, tedavi gideri) ve manevi tazminat olarak ayrıştırılmalı; belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin sonuçları baştan değerlendirilmelidir. Faiz türü ve başlangıç tarihi dilekçede açıkça talep edilmezse sonradan genişletme sınırlarıyla karşılaşılır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; olayın niteliği ve tarafların sıfatı, uygulanacak süreyi ve gidilecek mercii değiştirebilir. İhbar yazınızı göndermeden önce içeriğinin hukuki sonuçlarını değerlendirmeniz, sonraki aşamalarda elinizi güçlendirir.