Ayıp iddiasında tartışma çoğunlukla hukuki nitelendirmede değil, ayıbın varlığının ve zamanının ispatında düğümlenir. TBK ve tüketici işlemi söz konusuysa TKHK çerçevesinde kurulan delil planı, hangi merciye başvurulacağıyla birlikte düşünülmediğinde emek boşa gider. Bu liste, delil toplama ile merci seçimini aynı tabloda ele alır.
İlk Ayrım: Tüketici İşlemi mi, Ticari İlişki mi
Alıcının tüketici sayıldığı hallerde başvuru yolu ve parasal eşiğe göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gündeme gelir. Her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse uyuşmazlık genel hükümlere ve ticari yargılamaya tabidir; bu halde dava öncesi arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu ayrım baştan yapılmazsa dosya, esasa hiç girilmeden görev yönünden reddedilir.
Ayıbın Zamanını Gösteren Kayıtlar
- Teslim tarihini gösteren irsaliye, teslim tutanağı veya kargo kaydı
- Ayıbın fark edildiği anı belgeleyen fotoğraf, video ve tarih bilgisi taşıyan yazışmalar
- Satıcıya yapılan ilk bildirimin yazılı örneği ve gönderim kaydı
- Yetkili servis kayıtları, tamir formları ve arıza tekrar geçmişi
- Ürünün kullanım kılavuzuna uygun kullanıldığını gösteren veriler
Bildirim ve Muayene Yükümlülüğünü Atlamayın
Açık ayıplarda gözden geçirme ve uygun sürede bildirim yükümlülüğü, gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasının ardından bildirim gerekir. Bildirimin yapıldığının ispatı, çoğu dosyada esas tartışmadan daha belirleyicidir. Bu nedenle telefon görüşmesi yerine yazılı ve kayıtlı bir kanal tercih edilmelidir.
Seçimlik Hakları Talep Metnine Yansıtmak
- Onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme seçeneklerini karşılaştırın.
- Talebi ölçülebilir yazın; indirim isteniyorsa hesap yöntemini gösterin.
- Alternatif talebi kademeli olarak dilekçeye ekleyin.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek teknik noktaları önceden işaretleyin.
- Delil tespiti gerekiyorsa ürün bozulmadan önce talep edin.
Delil Tespitinin Kritik Anı
Ayıp iddiasının kaynağı zamanla ortadan kalkabilecek nitelikteyse (gıda, canlı hayvan, yapı kusuru, elektronik arıza) dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, sonradan telafisi güç bir boşluğu kapatır. Ürünün onarılması veya iade edilmesi, ispat imkânını fiilen sona erdirebilir.
Buradaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metni ve teslim koşulları sonucu değiştirebilir. Somut ürün ve belgeler üzerinden değerlendirme yapılmasında yarar vardır.