Bir haksız fiil zararında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk günlerde belirlenir. Zararın kim tarafından, hangi eylemle ve hangi tarihte doğduğu belgelenmemişse, TBK ekseninde kurulan talep sonradan boşlukta kalır. Aşağıdaki kontrol listesi delil toplama ile başvurulacak merciin seçimini bilinçli olarak birlikte ele alır; çünkü uygulamada karşılaşılan hak kayıplarının önemli bölümü dosyanın zayıf olmasından değil, hazırlanan dosyanın yanlış kapıya götürülmesinden doğar.
Zarar Türü Belirlenmeden Merci Seçilemez
Haksız fiil talepleri maddi zarar, manevi zarar ve destekten yoksun kalma gibi ayrı kalemlere bölünür. Zararın bir tüketici işleminden mi, salt kusurlu bir davranıştan mı yoksa kamu hizmetinin işleyişinden mi doğduğu görevli yargı kolunu doğrudan etkiler. Olay TKHK kapsamındaki bir mal veya hizmet ilişkisine dayanıyorsa tüketici yargılaması, kamusal bir hizmetin kusurlu işleyişi söz konusuysa idari yargı gündeme gelebilir. Bu ayrım yapılmadan yazılan dilekçe, süresinde verilmiş olsa bile görev yönünden reddedilebilir.
Delil Matrisini Kaybolma Hızına Göre Kurun
- Kamera ve dijital kayıtlar: saklama süreleri kısadır, talep ilk gün yazılı olarak yapılmalıdır.
- Olay yerinin fiziki durumu: değişmeden önce fotoğraf, ölçüm ve tanık tespiti gerekir.
- Sağlık ve gider belgeleri: tedavi, ulaşım, iş göremezlik kayıtları tarih sırasına dizilmelidir.
- Yazışmalar ve ihtar: karşı tarafın kabul veya inkâr beyanları ayrı bir klasörde tutulmalıdır.
- Teknik durum tespiti: HMK kapsamındaki delil tespiti yolu, bekleyerek kaybedilecek kanıtlar için düşünülmelidir.
Yanlış Mercie Başvuruyu Önleyen Kontroller
- Karşı tarafın sıfatı netleştirilir: gerçek kişi, tüzel kişi, işveren veya idare olması yargı yolunu değiştirir.
- Talep tek bir başlıkta toplanmaz; maddi ve manevi kalemler ayrı ayrı hesaplanabilir biçimde yazılır.
- Aynı olaydan ceza soruşturması da doğuyorsa, tazminat dosyası ile şikâyet dosyası birbirinin yerine geçmez.
- Görev ve yetki itirazı ihtimaline karşı, alternatif merci için dilekçe taslağı önceden hazırlanır.
- Başvuru tarihi, tebligat tarihleri ve öğrenme tarihi tek bir takvimde işaretlenir.
Görev Hatası ile Süre Hatası Birleştiğinde
Görevsiz mahkemede açılan dava reddedildiğinde, alacaklının elinde her zaman yeni bir süre bulunmaz. TBK bazı hâllerde sınırlı bir ek süre tanısa da, bu koruma her talep türü ve her hak düşürücü süre bakımından geçerli değildir. Bu nedenle merci tercihi, dava dilekçesi yazılmadan önce verilmesi gereken bir karardır; dilekçe yazıldıktan sonra düzeltilecek bir ayrıntı değildir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayda zararın niteliği, tarafların sıfatı ve olayın geçtiği tarih sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızın kendi koşullarına göre hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.