Alacak dosyalarında zamanaşımı, çoğu zaman esasa hiç girilmeden sonucu belirleyen tartışmadır. Buna rağmen taraflar genellikle geç fark eder: alacaklı sürenin kesilip kesilmediğini belgeleyemez, borçlu ise def'i ileri sürmeyi ihmal eder. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde delil hazırlığını süre tartışmasına göre kurmayı ve yanlış merci tercihinin süreye etkisini ele alır.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı bir def'idir; ileri sürülmedikçe hâkim tarafından resen gözetilmez. Bu nedenle borçlu tarafın ilk savunmasında bunu açıkça yazması gerekir. Sonradan ileri sürme, usul kuralları nedeniyle mümkün olmayabilir. Buna karşılık alacaklı taraf için görev, sürenin işlemeye başladığı anı ve kesildiği anları belgelemektir. Bu iki bakış aynı belgelere farklı sorular sorar; dosya hazırlanırken hangi taraf olduğunuz belirlenmeden delil listesi çıkarılamaz.
Sürenin Başladığı An ve Kesen Belgeler
- Alacağın muaccel hâle geldiği tarihi gösteren sözleşme hükmü, fatura veya teslim belgesi.
- Borcun kısmen ödendiğini gösteren dekontlar; kısmi ödeme sürenin işleyişini etkileyebilir.
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma, taahhüt veya teminat verilmesi.
- İcra takibi ve dava açılışına ilişkin tarihli kayıtlar.
- İhtarname; her ihtarname sürenin kesilmesi sonucunu doğurmaz, bu nedenle içerik ve tarih birlikte incelenir.
Yanlış Mercie Başvurunun Süreye Etkisi
Görevsiz veya yetkisiz mahkemede açılan dava reddedildiğinde, TBK belirli koşullarda alacaklıya sınırlı bir ek süre tanır. Ancak bu kural her talep için mutlak bir güvence değildir ve hak düşürücü sürelere aynı biçimde uygulanmaz. Ayrıca TKHK kapsamındaki uyuşmazlıklarda hakem heyeti ile mahkeme arasındaki tercih, hem parasal sınıra hem de başvuru tarihine bağlı olduğundan, yanlış kapıya gitmek fiilen zaman kaybı yaratır. Bu nedenle merci tercihi, sürenin son günlerine bırakılmamalıdır.
Dosya Açmadan Önce
- Alacağın hukuki niteliği belirlenir; farklı alacak türleri için farklı süreler öngörülmüş olabilir.
- Sürenin başlangıcı tek bir tarihe indirgenir ve dayanağı yazılır.
- Kesme ve durma iddiaları ayrı bir tabloda, her biri belgeye bağlanarak listelenir.
- Karşı tarafın olası def'ine hazırlık olarak alternatif hukuki temel kurgulanır.
- Görev ve yetki tercihi, dilekçe yazılmadan önce ve gerekçesi kayda geçirilerek yapılır.
Bu değerlendirmeler genel bilgilendirme niteliğindedir. Alacağın türü ve dosyadaki tarihler sonucu doğrudan etkilediğinden, süre tartışmasının bulunduğu dosyalarda vakit kaybetmeden hukuki destek almanız önerilir.