Bir alacağın haklı olması ile tahsil edilebilir olması aynı şey değildir. TBK sisteminde zamanaşımı, hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak karşı taraf ileri sürdüğünde talebin reddine yol açar. Bu nedenle sözleşmeden doğan alacaklarda asıl mesele, süreyi hangi tarihten itibaren saymaya başladığınız ve bu süreyi kesecek adımları zamanında atıp atmadığınızdır. Aşağıdaki kontrol listesi, ihbar ve ihtar adımlarının yanlış mercie ya da yanlış muhataba yöneltilmesinden doğan kayıpları azaltmayı hedefliyor.
Başlangıç Anını Doğru Belirlemek
Zamanaşımının işlemeye başladığı an, çoğu uyuşmazlıkta tartışmanın merkezidir. Sürekli edimli bir sözleşmede her dönem alacağı için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilirken, tek seferlik bir edimde muacceliyet tarihi esas alınır. Ayıptan doğan taleplerde teslim ya da ayıbın öğrenildiği an, ifa etmeme hâlinde ise ifanın gerekli olduğu tarih öne çıkar. Sözleşmede vade, ihbar ve fesih için özel bir düzen kurulmuşsa önce o düzen okunmalıdır.
İhbarın Muhatabı ve Şekli
- İhbar, sözleşmede bildirim adresi kararlaştırılmışsa o adrese yapılmalıdır; farklı bir adrese gönderilen bildirim tartışmalı hale gelir.
- Tüzel kişilerde bildirimin yetkili temsilciye ulaşması gerekir; şube çalışanına yapılan bildirim her zaman geçerli sayılmaz.
- Elektronik bildirim kararlaştırılmışsa, gönderim ve ulaşma kaydının saklanması şarttır.
- Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki başvuru yolları ayrıca gözetilmelidir; bu, genel hükümlere göre farklı bir mercii demektir.
Süreyi Koruyan Adımlar
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazılı beyan, kısmi ödeme ya da teminat verilmesi kayıt altına alınır.
- Dava veya icra takibi yoluna başvurulacaksa, hangisinin daha hızlı sonuç vereceği alacağın niteliğine göre değerlendirilir.
- Arabuluculuk dava şartı olan bir uyuşmazlıksa, başvuru zamanlaması takvime işlenir.
- Karşı tarafın adres ve unvan değişiklikleri güncel kayıtlardan doğrulanır.
- Birden fazla borçlu varsa her biri için ayrı bildirim ve takip planı kurulur.
Yanlış Yol Seçiminin Tipik Sonucu
Uygulamada sık görülen hata, ticari nitelikteki bir uyuşmazlığın genel mahkeme düzeninde ya da tüketici işleminin genel hükümlere göre yürütülmeye çalışılmasıdır. Görevli ya da yetkili mercii yanlış seçildiğinde dosya reddedilmese bile aylar kaybedilir ve bu süre zarfında zamanaşımı savunması güçlenir. HMK sisteminde görev kamu düzenindendir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez. Bu nedenle dilekçe yazımından önce ilişkinin niteliği, tarafların sıfatı ve alacağın kaynağı birlikte değerlendirilmelidir.
Karşı Savunmaya Hazırlık
Zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde, alacaklının elinde süreyi kesen veya durduran olguları gösteren belgeler bulunmalıdır. Ödeme planı yazışmaları, cari hesap mutabakatları, e-posta trafiği ve muhasebe kayıtları bu noktada devreye girer. Bu belgeler dava açıldıktan sonra aranmaya başlandığında çoğu zaman geç kalınmış olur.
Bu içerik genel bilgi sunar; sözleşmenizin metni ve alacağın türü sonucu değiştirebilir. Süre yaklaşıyorsa, adım atmadan önce bir hukukçuyla dosyanızı gözden geçirmeniz uygun olur.