Teslim alınan mal ya da yapılan işte sonradan fark edilen kusur, çoğu zaman hukuken değil pratikte kaybedilir: ihbar zamanında yapılmaz, yapılsa da ispatlanamaz ya da yanlış kişiye yöneltilir. TBK sisteminde ayıba karşı sorumluluk hükümlerinden yararlanabilmenin ön koşulu, gözden geçirme ve ihbar yükümlülüğünün usulüne uygun yerine getirilmesidir.
İki Ayrı Yükümlülük: Gözden Geçirme ve İhbar
Alıcı, işin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz malı gözden geçirmekle yükümlüdür. Bu aşamada fark edilebilecek nitelikteki ayıplar açık ayıp sayılır ve gecikmeksizin bildirilmelidir. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise ihbar yükümlülüğü, ayıbın öğrenildiği anda doğar. İki kavramın karıştırılması, "zaten haberdardı" savunmasına zemin hazırlar.
İhbarın Muhatabı Kim?
- Sözleşmenin karşı tarafı esas muhataptır; aracı, bayi veya taşıyıcı otomatik olarak muhatap sayılmaz.
- Şirketlerde ihbarın tebligata elverişli adrese yöneltilmesi gerekir; şahsi telefon mesajı çoğu zaman yeterli görülmez.
- Garanti veren ayrı bir kişiyse, garanti kapsamındaki talep ona yöneltilir.
- İhbarın yapılmış olması, dava açma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; sadece hakkı korur.
İhbarı İspatlanabilir Kılma Kontrol Listesi
- İhbarı yazılı ve tarih ispatı sağlayan bir kanaldan gönderin.
- Ayıbı tarif ederken tespit edilebilir ifadeler kullanın; "bozuk" yerine belirtiyi tanımlayın.
- Fotoğraf ve video kayıtlarını, teslim belgesiyle aynı dosyada saklayın.
- Seçimlik hakkınızı ihbar metninde açıkça belirtin; hangi talebi öne sürdüğünüz sonradan tartışma konusu olmasın.
- Gerekiyorsa dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurmayı değerlendirin; HMK bu imkânı sunar.
Yolu Belirleyen Ayrım: Tüketici mi, Ticari mi?
Aynı ayıp, tarafların sıfatına göre farklı mecrada görülür. Alıcı tüketici konumundaysa TKHK kapsamındaki uyuşmazlık çözüm mercileri devreye girer; taraflar tacir ise genel hükümler ve ticari yargı gündeme gelir. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, esasa hiç girilmeden usulden sonuçlanabilir.
Kapanış
Ayıp uyuşmazlıklarında ihbarın içeriği kadar zamanlaması da hakkın kaderini belirler. Yukarıdaki çerçeve genel bilgi sunar; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği izlenecek yolu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz yararlı olur.