Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı tartışması çoğu zaman esas incelemeden önce gündeme gelir. Ancak bu tartışmanın hangi mahkemede yürüyeceği, sonucu doğrudan etkiler; görevsiz mahkemede geçen aylar, alacaklının elindeki delili değerli olmaktan çıkarabilir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde ilerleyen bu değerlendirme, görev ve zamanaşımı ilişkisini konu alır.
Görevli Mahkemeyi Belirleyen Ölçüt
Görev, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen bir kuraldır ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Belirleyici olan uyuşmazlığın niteliğidir: ilişkinin tüketici işlemi sayılıp sayılmadığı, tarafların tacir olup olmadığı ve işin ticari işletmeyle bağlantısı ayrı ayrı değerlendirilir. Aynı fatura, alıcının sıfatına göre farklı bir mahkemenin görev alanına girebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce ilişkinin hukuki niteliği yazılı olarak tespit edilmelidir.
Zamanaşımı Def’i Ne Zaman İleri Sürülür
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; ilgili tarafça usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Bu savunmanın hangi aşamaya kadar yapılabileceği usul kurallarına bağlıdır ve geç kalınması halinde savunma dinlenmeyebilir. Karşı taraf açısından ise asıl mesele, sürenin kesildiğini veya durduğunu gösteren olguları belgeye bağlamaktır.
Yanlış Görevli Mahkemenin Süreye Etkisi
- Görevsizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen başvuru süresi kaçırılırsa dava açılmamış sayılabilir.
- Bu süre kaçırıldığında yeniden dava açmak gerekir ve bu kez zamanaşımı savunmasıyla karşılaşma ihtimali artar.
- Yetki ile görev karıştırıldığında, itirazın ileri sürülme usulü ve zamanı da yanlış hesaplanır.
Kesilme ve Durmanın İspatı
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma, cari hesap mutabakatı veya kısmi ödeme kayıtları toplanır.
- İcra takibi başlatılmışsa takip tarihleri ve tebligat parçaları dosyaya eklenir.
- Sözleşmede özel bir bildirim usulü öngörülmüşse buna uyulduğu belgelenir.
- Her belge için hangi olguyu ispatladığı tek satırda not edilir; böylece delil listesi savunma ile hizalanır.
Kapanış
Zamanaşımı, doğru mahkemede ve doğru zamanda tartışıldığında öngörülebilir bir konudur; yanlış mercide ise alacağın kaderini belirleyen sürprize dönüşür. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve sözleşme metnindeki özel hükümler sonucu değiştirebilir; dosyanız için ayrıca hukuki inceleme yaptırmanız yerinde olur.