Bir sözleşmenin gereği gibi ifa edilmediği iddiası, çoğu zaman iki ayrı tartışmayı aynı anda başlatır: edimin ayıplı olup olmadığı ve sözleşme hükümlerinin nasıl yorumlanacağı. Bu iki tartışma birbirine karıştığında dilekçe de dağılır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde ilerleyen dosyalarda ilk soru şudur: uyuşmazlık hangi mahkemenin görev alanına girer?
Tarafın Sıfatı Mahkemeyi Değiştirir
Aynı ayıplı ürün ya da hizmet, alıcının sıfatına göre farklı mahkemelerde görülür. Alıcı tüketici konumundaysa tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin özel düzenlemeler ve tüketici mahkemesi gündeme gelir. Her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse ticari dava niteliği doğar. Bunların dışında kalan ilişkilerde genel görevli hukuk mahkemesi devreye girer. Sıfatın yanlış nitelendirilmesi, görev nedeniyle usulden ret sonucunu doğurur.
Sözleşme Yorumunda Bakılan Sıra
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullanılan sözcüklerin ötesinde araştırılır.
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve şartname metinleri bütünlük içinde okunur.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler ayrıca denetime tabi tutulur.
- Belirsizlik hâlinde metni düzenleyen aleyhine yorum ilkesi tartışılır.
İhbar ve Muayene Külfeti
Ayıp iddiasında en çok kaybedilen nokta, ayıbın zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmemesidir. Telefon görüşmesiyle yapılan şikâyet dosyada karşılığını bulmaz. Bildirimin yazılı ve tarihli olması, ayıbın gizli mi açık mı olduğunun teknik olarak ayrıştırılması ve teslim tarihinin belgelenmesi gerekir. Gerekli hâllerde dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, malın kullanılmaya devam etmesi nedeniyle delilin kaybolmasını önler.
Dava Öncesi Zorunlu Aşamalar
- Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuğa başvurmadan dava açılması usulden ret riski taşır.
- Tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınıra göre önce hakem heyetine başvurulması gerekebilir.
- Sözleşmeye konulan yetki kaydının hangi ilişkilerde geçerli olduğu ayrıca denetlenir.
- Seçimlik hakların kullanımı dilekçede tek tek ve sıralı biçimde belirtilmelidir.
Talep Sonucunu Ölçülebilir Yazmak
Bedelde indirim, onarım, ayıpsız misliyle değişim ve sözleşmeden dönme birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Hangi seçimlik hakkın kullanıldığı belirsiz kaldığında bilirkişi incelemesi de hedefsiz kalır. Talep, hesaplama yöntemi ve dayanağıyla birlikte açıkça yazılmalı; faiz başlangıcı olarak esas alınan tarih gerekçelendirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amacı taşır ve sözleşmenizin metnini okumadan verilmiş bir görüş değildir. Ayıp ve yorum tartışmaları çoğu kez tek bir cümlenin ifadesine bağlı geliştiğinden, dosyaya özgü profesyonel destek almanız yararlı olacaktır.