Alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında sonucu çoğu kez esasa ilişkin tartışma değil, zamanaşımının ne zaman ve nasıl ileri sürüldüğü belirler. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bakıldığında, zamanaşımı hem davalı için güçlü bir savunma hem de davacı için erken fark edilmezse telafisi güç bir kayıp kaynağıdır. Bu yazı, tazminat hesabının zamanaşımı savunmasıyla birlikte nasıl kurgulanacağına odaklanır.
Sürenin Başladığı Anı Doğru Belirlemek
Zamanaşımı, çoğu zaman zararın doğduğu ana değil, zararın ve sorumlunun öğrenildiği ana bağlanır. Sözleşmeden doğan alacaklarda ise muacceliyet tarihi esas alınır. TBK'da genel süre uzun tutulmuş olmakla birlikte, dönemsel edimler, haksız fiil ve bazı özel ilişkiler için farklı süreler öngörülmüştür. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına yazılması gereken bilgi, olay tarihi değil, sürenin işlemeye başladığı gündür.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Mahkeme zamanaşımını resen uygulamaz; savunma olarak süresinde ileri sürülmesi gerekir. Cevap dilekçesi süresinde bu savunmanın atlanması, sonradan telafi edilemeyebilir. Karşı tarafın bir kısım borcu ödemesi, ikrarda bulunması veya yeni bir taahhüt vermesi ise süreyi kesebilir. Dolayısıyla dosyaya konulacak dekontlar ve yazışmalar iki yönlü okunmalıdır: bir tarafın lehine olan belge, diğer tarafın zamanaşımı savunmasını çökertebilir.
Yanlış Kapıya Gitmenin Maliyeti
Tüketici ilişkisinden doğan bir alacak için genel mahkemede dava açmak ya da ticari nitelikteki bir talebi tüketici merciine taşımak, dosyanın görevsizlikle sonuçlanmasına yol açar. Görevsizlik kararı sonrasında dosyanın yetkili yere gönderilmesi için de ayrı bir süre işler ve bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılabilir. Bu nedenle dava yolunu seçmeden önce ilişkinin niteliği, tarafların sıfatı ve varsa dava şartı olan ön aşamaların tamamlandığı kontrol edilmelidir.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırın
- Fiilî zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı kalemler hâlinde gösterilir
- Faiz başlangıç tarihi her kalem için ayrı belirlenir
- Talep edilen tutarın dayanağı belge veya hesap tablosuyla ilişkilendirilir
- Islah veya belirsiz alacak yoluna ihtiyaç doğabileceği baştan öngörülür
- Karşı tarafın kusur oranına ilişkin iddiaları için hazırlık yapılır
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Hesap uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğunlukla rapor aşamasında belirlenir. Rapora itiraz ederken genel ifadelerle yetinmek yerine, hangi kalemin hangi belgeye rağmen eksik hesaplandığını sayfa ve tarih vererek göstermek gerekir. İtirazın süresinde ve yazılı yapılması, sonraki aşamada bu hususun incelenebilmesinin ön koşuludur.
Yazıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir ve her sözleşme metni farklı sonuç doğurabilir. Alacağınızın hangi süreye tabi olduğunu ve hangi mercide ileri sürüleceğini belirlemeden önce dosyanızı bir avukatla gözden geçirmenizde yarar vardır.