Tazminat davalarında dilekçeden önce yapılması gereken iş, talebin hukuki niteliğini belirlemektir. TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde aynı olaydan doğan bir zarar, tarafların sıfatına göre üç ayrı mahkemenin önüne gidebilir; nitelendirme yanlış yapıldığında dosya en baştan tekrar kurulur.
Önce Nitelendirme: Ticari mi, Tüketici mi, Genel mi
Her iki taraf da tacir ise ve uyuşmazlık ticari işletmeleriyle ilgiliyse dava ticari nitelik taşır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Taraflardan biri mal veya hizmeti ticari olmayan amaçla edinen kişi ise uyuşmazlık tüketici işlemi sayılır ve tüketici yargılamasına tabi olur. Bunların dışında kalan hallerde genel görevli asliye hukuk mahkemesi devreye girer. Aynı sözleşmenin tarafları arasında dahi talebin dayanağı değiştikçe nitelendirme değişebilir.
İhbar ve Temerrüdün Usuli Sonucu
İhbar yalnızca nezaket gereği gönderilen bir yazı değildir; borçluyu temerrüde düşürerek faizin işlemeye başladığı anı ve bazı hallerde seçimlik hakların kullanılabilirliğini belirler. İhbarın muhatabı, içeriği ve tebliğ tarihi ispat edilebilir olmalıdır. Ayıp ihbarının süresinde yapılmadığı savunması, esasa girilmeden talebi zayıflatabileceğinden ihbar yazışmaları tarih sırasıyla dosyaya konulmalıdır.
Yetkide Seçimlik İmkanlar
Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden doğan taleplerde sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Zarar haksız fiilden doğuyorsa fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri arasında seçim yapılabilir. Sözleşmede yetki kaydı varsa, bu kaydın tarafların sıfatına göre geçerli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava Şartlarının Önceden Kontrolü
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Son tutanağın dilekçe ekinde bulunmaması, esasa hiç girilmeden usulden ret sonucunu doğurur. Kapsamın belirsiz olduğu hallerde arabuluculuğa başvurulmuş olması, dosyayı riske atmamak bakımından pratik bir tercihtir.
Zamanaşımı ile Merci Seçimi Arasındaki Bağ
Yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik veya yetkisizlik kararının ardından süresinde ilgili mahkemeye gönderilmediğinde açılmamış sayılır. Bu durumda zamanaşımı bakımından kazanılmış görünen zaman da kaybedilir. Sürenin dolmasına az kalmış dosyalarda mercii tartışmalıysa, talebin kapsamı ve muhatabı netleştirilerek dilekçenin gecikmeden verilmesi tercih edilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; zararın türü, tarafların sıfatı ve sözleşmenin içeriği sonucu doğrudan etkiler. Talebinizi somutlaştırmadan önce hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.