Ayıp uyuşmazlıklarında tarafların çoğu haklı olduğuna emin biçimde başlar, ancak talebini yanlış sıraya koyduğu veya yanlış yargı yoluna götürdüğü için sonuç alamaz. Sözleşmenin nasıl yorumlanacağı ile hangi mercie gidileceği birbirine bağlı iki sorudur. Bu rehber, ayıplı ifa hâlinde başvuru adımlarını sözleşme yorumu ekseninde ele alıyor.
Önce ilişkinin niteliğini belirleyin
Aynı olay, tarafların sıfatına göre tamamen farklı bir hatta ilerler:
- Alıcı tüketici, satıcı ise ticari veya mesleki amaçla hareket ediyorsa uyuşmazlık TKHK hattındadır
- Her iki taraf da tacirse ve iş ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi devreye girer
- Taraflar arasında tüketici veya ticari nitelik yoksa genel hükümler ve TBK esas alınır
Bu ayrım sadece mahkeme seçimini değil, ihbar sürelerini, ispat yükünü ve zamanaşımını da değiştirir. Ticari işlerde muayene ve ihbar yükümlülüğü daha katıdır; bu yükümlülüğün ihmali esasa girilmeden talebin reddine yol açabilir.
Sözleşme yorumunda belirleyici olan üç kaynak
- Sözleşme metni: ayıp tanımı, teslim ölçütleri ve kabul prosedürü açıkça yazılmışsa yorum bu metinle sınırlanır
- Teknik şartname ve ekler: asıl metinde bulunmayan ölçütler çoğunlukla eklerde yer alır ve ekler sözleşmenin parçasıdır
- Tarafların uygulaması: önceki teslimlerdeki kabul biçimi, yazışmalar ve fiilî uygulama, belirsiz hükümlerin yorumunda güçlü bir dayanaktır
TBK sistematiğinde sözleşme yorumlanırken tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; sözleşmede kullanılan yanlış nitelendirmeler bu iradeyi değiştirmez. Bu nedenle yazışmaların tarih sırasına dizilmiş dökümü, çoğu zaman sözleşme metninden daha belirleyici olur.
Talep sıralaması: neyi hangi sırayla isteyeceksiniz?
Ayıp hâlinde ileri sürülebilecek seçimlik haklar birbirinin alternatifidir ve bir hakkın kullanılması diğerlerinden vazgeçme sonucu doğurabilir. Örneğin onarım talep edip ürünü kullanmaya devam ettikten sonra sözleşmeden dönme istemek çelişki olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle ilk yazılı bildirimde hangi hakkın kullanıldığı açıkça yazılmalı, gerekiyorsa kademeli talep kurulmalıdır.
Dava öncesi zorunlu adımlar
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlandığında dava usulden reddedilir. HMK kapsamındaki delil tespiti ise dava açılmadan önce başvurulabilecek en etkili araçtır: ayıp niteliği zamanla değişebilecek veya ürün kullanıldıkça bozulabilecekse, tespit talebi delilin kaybını önler. Tespit raporu sonradan açılacak davada güçlü bir başlangıç noktası oluşturur.
Yazışma disiplini
Ayıp ihbarının yapıldığının ispatı, ihbarın içeriği kadar önemlidir. Telefon görüşmeleri ve sözlü bildirimler ispat sorunu yaratır; ihbar yazılı ve tarihi belirlenebilir bir kanalla yapılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkiler; işlem yapmadan önce sözleşmenizi inceleyecek bir hukukçuyla çalışmanız önerilir.