Aynı olay hem sözleşmenin ihlali hem de haksız fiil gibi görünüyorsa, dosyanın kaderi çoğu kez ilk dilekçedeki tercihte belirlenir. Aracı serviste hasar gören müşteri, teslim edilmeyen malın yanında itibarı da zarar gören tacir, yanlış bilgilendirme sonucu kaybeden yatırımcı… TBK bu iki sorumluluk türünü ayrı düzenler, HMK hangi mahkemede ve hangi usulde ilerleneceğini belirler, tüketici sıfatı varsa TKHK devreye girer. Sorun şu ki bu üç eksen aynı olayda birlikte bulunabilir.
Sözleşmesel Sorumluluk ile Haksız Fiil Neden Aynı Şey Değil?
Sözleşmeye dayanan talepte, taraflar arasında önceden kurulmuş bir borç ilişkisi ve bu ilişkinin yorumu tartışılır; kusur değerlendirmesi ve zamanaşımı rejimi farklı işler. Haksız fiilde ise ihlal edilen, sözleşmeden bağımsız genel bir davranış yükümlülüğüdür. Pratik fark, dilekçenin iskeletini değiştirir: sözleşmesel yolda "edim neydi, nasıl yorumlanmalı" sorusu; haksız fiil yolunda "hangi davranış, hangi zarara, nasıl bir nedensellikle yol açtı" sorusu merkeze gelir.
Merci Seçiminde Üç Kritik Ayrım
- Sıfat: Talep sahibi tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık tüketici mevzuatının çizdiği yola tabi olur; bu, hem başvuru mercii hem usul bakımından sonuç doğurur.
- Ticari nitelik: Uyuşmazlık iki tacir arasındaki ticari işten doğuyorsa ticari dava rejimi ve buna bağlı dava şartı arabuluculuk gündeme gelir.
- Genel hüküm: Yukarıdakiler yoksa genel görevli mahkeme kuralı işler.
Yanlış merciye başvuru burada iki katmanlı zarar doğurur: hem zaman kaybı hem de bazı hâllerde dava şartı eksikliğinden usulden ret. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce tarafların sıfatı yazılı olarak tespit edilmelidir.
Sözleşme Yorumunda Delil Nasıl Kurulur?
- Metnin kendisi: başlık değil, hükmün içeriği esas alınır; taraflar bir kaydı yanlış adlandırmış olabilir.
- Sözleşme öncesi yazışmalar: teklif, e-posta, mesaj trafiği, teknik şartname ve numune kayıtları.
- Uygulama biçimi: taraflar sözleşmeyi fiilen nasıl uygulamış, hangi ödeme ve teslim düzeni yerleşmiş.
- Genel işlem koşulları: karşı tarafın hazırladığı standart metinlerdeki belirsizlikler ve beklenmeyen kayıtlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Talep Kalemlerini Ölçülebilir Yazmak
Zararın "maddi ve manevi olarak" ifade edilmesi yeterli değildir. Fiili zarar, yoksun kalınan kâr, giderler ve gecikmeden doğan kalemler ayrı ayrı gösterilmeli; her kalem için dayanak belge eşleştirilmelidir. Belirsiz alacak, kısmi dava ya da tam eda davası tercihinin de baştan yapılması gerekir; sonradan yapılan düzeltmeler her zaman mümkün olmaz.
Kısa Bir Uyarı
Bu içerik genel çerçeve sunar; aynı olayda hangi sorumluluk türünün daha elverişli olduğu, zamanaşımı ve ispat imkânlarına göre değişir. Sözleşme metniniz ve yazışmalarınızla birlikte hukuki görüş almanız, yol seçimini isabetli kılar.