Borç ilişkilerinde zamanaşımı, çoğu zaman davanın esasından önce sonucu belirleyen teknik bir savunmadır. Ancak bu savunma kendiliğinden işlemez: TBK'da düzenlenen zamanaşımı bir def'i niteliğindedir ve ileri sürülmedikçe hâkim tarafından resen dikkate alınmaz. HMK'nın dilekçeler teatisine ilişkin düzenlemesi de bu savunmanın hangi aşamada ileri sürülebileceğini sınırlar. Sonuç olarak doğru argüman, yanlış zamanda söylendiğinde hiç söylenmemiş sayılabilir.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Zamanaşımı hesabının başlangıcı, alacağın muaccel hâle geldiği andır. Sözleşme metni bu anı açıkça belirlemiyorsa, tartışma doğrudan sözleşme yorumuna kayar: ödeme takvimi taksitli midir, tek bir vade mi öngörülmüştür, yoksa ihbarla mı muacceliyet doğar? Bu nedenle zamanaşımı savunması hazırlanırken önce sözleşmenin ödeme ve fesih maddeleri, sonra tarafların fiilî uygulaması incelenmelidir. Uzun süre farklı biçimde uygulanmış bir sözleşme, metnin lafzından farklı bir yoruma zemin hazırlayabilir.
Süreyi Etkileyen Davranışlar
- Borcun ikrarı: Kısmi ödeme, taksitlendirme talebi veya borcu kabul eden bir yazışma süreyi yeniden başlatabilir.
- Takip ve dava: İcra takibi başlatılması veya dava açılması süreyi keser; takibin düşmesi hâlinde tablo değişir.
- Yazışma metinleri: Uzlaşma amacıyla gönderilen bir e-postanın ikrar sayılıp sayılmayacağı, cümle kuruluşuna bağlı olarak tartışılır.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
Alacağın kaynağı tüketici işlemi ise TKHK kapsamında hakem heyeti ve tüketici mahkemesi ayrımı, ticari nitelikteyse ticaret mahkemesi ve zorunlu arabuluculuk basamağı gündeme gelir. Görevsiz mahkemeye açılan davada dosya kendiliğinden yok olmaz; ancak süre bakımından yaratacağı etki her ihtimalde aynı değildir. Bu nedenle dava açmadan önce alacağın hukuki niteliği, taraf sıfatları ve zorunlu ön basamakların varlığı birlikte belirlenmelidir.
Savunmayı Sıralamak
- Önce zamanaşımı def'i açıkça ve süresinde ileri sürülür.
- Ardından esasa ilişkin itirazlar, def'iden bağımsız olarak kurulur.
- Alacağın muacceliyet tarihi, sözleşme maddeleri ve fiilî uygulama ile birlikte gösterilir.
- Kesme ve durma iddialarına karşı yazışma dökümü hazırlanır.
Farklı borç türleri için farklı süreler öngörülmüş olduğundan, hesabın sözleşmenin somut metni üzerinden yapılması gerekir. Bu yazı genel bir bakış sunar; elinizdeki sözleşmenin dili ve tarafların yıllar içindeki uygulaması sonucu değiştirebileceğinden, süre dolmadan hukuki görüş almanız yararınıza olur.