Ayıplı bir mal ya da eserde uyuşmazlığın kaybedilmesi çoğu zaman ayıbın varlığından değil, talebin yanlış seçilmesinden ve rakamın dayanaksız yazılmasından kaynaklanır. TBK seçimlik hakları belirli bir sıraya bağlamaz; ancak seçilen hak, hesaplanacak tazminatın yöntemini de belirler. Alıcı tüketici konumundaysa TKHK'nin koruyucu hükümleri devreye girer ve başvurulacak merci değişir.
Önce Hangi Seçimlik Hak?
Sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ayıpsız misliyle değişim ve onarım talepleri farklı sonuçlar doğurur. Dönme hâlinde karşılıklı iade gündeme gelir ve talep, ödenen bedelin geri alınması etrafında kurulur. Bedelde indirimde ise ayıplı hâldeki değer ile ayıpsız hâldeki değer arasındaki oran esas alınır; bu, çoğu dosyada bilirkişi incelemesini zorunlu kılar. Onarım talebinde ise gecikmeden doğan zarar ayrı bir kalem olarak istenmelidir.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırmak
- Ayıptan doğrudan doğan değer farkı
- Ayıbın giderilmesi için yapılan zorunlu masraflar (nakliye, sökme-takma, ekspertiz)
- Kullanım imkânından yoksun kalma nedeniyle uğranılan zarar
- Ayıp nedeniyle üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluktan kaynaklanan zarar
- Temerrüt hâlinde talep edilebilecek faiz
Her kalem ayrı belgeyle desteklenmediğinde, mahkeme toplam rakamı değil yalnızca ispatlanan kısmı hükme bağlar. Bu nedenle fatura, teklif, fotoğraf ve yazışmalar kaleme göre klasörlenmelidir.
İhbar ve Muayene Külfetini Atlamamak
Ayıplı ifa iddiasının önündeki en yaygın engel, ayıbın zamanında ve usulüne uygun bildirilmemesidir. Açık ayıplar teslimden sonra yapılan gözden geçirmede, gizli ayıplar ise ortaya çıktığında bildirilmelidir. Bildirimin ispat edilebilir bir kanalla yapılması gerekir: noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya karşı tarafın açıkça cevap verdiği bir yazışma. Telefon görüşmesine dayanan bildirim iddiası tek başına genellikle yeterli sayılmaz.
Yanlış Mercie Başvuru Riski
Uyuşmazlığın tarafı bir tüketici ise, belirli parasal sınırların altındaki talepler için tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; doğrudan açılan dava usulden reddedilebilir. Buna karşılık taraflar tacir ise ve iş ticari nitelikteyse, dava öncesi arabuluculuk dava şartı olarak karşımıza çıkar. HMK bakımından belirsiz alacak, kısmi dava ve tam eda davası arasındaki tercih de hem harç hem de ıslah imkânı yönünden sonucu etkiler. Bu tercih dilekçe yazılmadan önce yapılmalıdır; sonradan düzeltmenin bedeli ağır olabilir.
Değerlendirme
Yukarıdaki çerçeve genel bir yol haritasıdır. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesabı da yolu da değiştirir. Rakamı ve talebi kesinleştirmeden önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz, telafisi güç tercihlerin önüne geçer.