Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçeden önce belirlenir. TBK'nın borca aykırılık ve tazminat hükümleri talebin içeriğini, HMK yargılamanın nasıl yürüyeceğini, ilişki tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK ise hangi merciin devreye gireceğini belirler. Aynı olay, tarafların sıfatına göre üç ayrı kapıya yönlenebilir; bu yönlendirmenin yanlış yapılması esasa hiç girilmeden ret sonucunu doğurur.
Dilekçeden Önce Yapılacak Mercii Testi
Talebin nereye götürüleceği dört adımlı bir testle çözülür. Önce sözleşmede tahkim şartı bulunup bulunmadığına bakılır; geçerli bir tahkim şartı varsa devlet mahkemesine gidilmesi karşı tarafın itirazıyla sonuçsuz kalır. Ardından tarafların tacir olup olmadığı ve işin ticari işletmeyle ilgisi değerlendirilir. Üçüncü olarak karşı taraf tüketici konumundaysa tüketici uyuşmazlıkları için öngörülen özel yol devreye girer. Son olarak yetki sözleşmesi varsa hangi yer mahkemesinin kararlaştırıldığı okunur.
Ticari Uyuşmazlıkta Atlanan Zorunlu Adım
Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım atlandığında mahkeme işin esasını incelemez. Uygulamada sık görülen bir başka hata da arabuluculuğa yalnızca asıl alacak için başvurulup, davada faiz veya ek zarar kalemlerinin genişletilmesidir. Arabuluculuk başvurusunun kapsamı ile dava dilekçesinin kapsamı arasındaki uyum baştan kurulmalıdır.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırmadan Hesap Yapmayın
Sözleşme ihlalinde tazminatın tek bir rakam olarak yazılması, ispat yükünü gereksiz biçimde ağırlaştırır. Kalemler ayrıştırıldığında her biri kendi deliliyle desteklenebilir:
- Fiilen yapılan ve belgelenebilen masraflar
- İfa edilmeyen edim yerine üçüncü kişiden temin bedeli ile sözleşme bedeli arasındaki fark
- Gecikmeden doğan zarar ve sözleşmede kararlaştırılmışsa cezai şart
- İspatı ayrı bir çalışma gerektiren yoksun kalınan kazanç
Temerrüt ve İhtar: Hesabın Başlangıç Noktası
Tazminat hesabının en kırılgan yeri, alacağın hangi tarihten itibaren muaccel sayıldığıdır. Süreye bağlanmamış edimlerde borçlunun temerrüde düşürülmesi çoğunlukla ihtar gerektirir; ihtarın tebliğ tarihi hem faizin hem de bazı hakların başlangıcını belirler. İhtarın içeriğinin de talep edilen edimi açıkça göstermesi beklenir. Bu belge eksikse hesap tablosu ne kadar ayrıntılı olursa olsun başlangıç tarihi tartışmalı kalır.
Ret İhtimaline Karşı İkinci Kurgu
Sözleşmesel talep, sözleşmenin geçerliliği veya kapsamı tartışmalıysa tek başına riskli olabilir. Bu durumda sebepsiz zenginleşme ya da haksız fiil temelli alternatif hukuki nitelemenin baştan düşünülmesi, dosyanın tümüyle boşa çıkmasını önler. Bu alternatiflerin zamanaşımı süreleri farklı işlediğinden, tercih sonraya bırakılmamalıdır.
Bu metin genel çerçeve sunar; sözleşmenizin lafzı ve yazışma geçmişi sonucu değiştirebilir. Hesap tablosunu ve sözleşme metnini birlikte gözden geçirecek bir hukukçuyla çalışmanız, yanlış mercie başvuru riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.