Sözleşmesel tazminat dosyalarında tartışma çoğu zaman olayın nasıl geliştiği üzerinde değil, metnin nasıl okunacağı üzerinde yoğunlaşır. Aynı maddeden iki taraf iki farklı sonuç çıkarır ve dosya, yorum kuralının ispatına dönüşür. Bu rehber, sözleşme yorumu ekseninde tazminat talebinin başvuru zincirini ve yanlış kanaldan başlamanın maliyetini konu alıyor.
Önce Nitelendirme: Hangi Borç, Hangi Sonuç
Türk Borçlar Kanunu bakımından talebin dayanağının sözleşmeye aykırılık mı, temerrüt mü, yoksa haksız fiil mi olduğu belirlenmeden hesaplama yapılamaz. Nitelendirme değiştikçe zamanaşımı, faiz başlangıcı ve ispat yükü de değişir. Cezai şart, ifa yerine tazminat ve zararın giderilmesi talepleri birbirinin yerine kullanıldığında dilekçe iç çelişki taşır. Bu yüzden ilk adım, sözleşmedeki ilgili hükmün lafzı ile tarafların fiili uygulaması arasındaki farkın yazılı olarak tespit edilmesidir.
Yorum Tartışmasını Delillendirmek
Sözleşme yorumunda metnin kendisi kadar, kurulma sürecindeki yazışmalar, teklif ve revizyon geçmişi, taraflar arasındaki önceki uygulama ve ticari teamül önem taşır. Şu kaynaklar bir arada değerlendirilmelidir:
- Sözleşme öncesi teklif, e-posta trafiği ve müzakere notları
- Fatura, teslim tutanağı ve hakediş gibi ifa belgeleri
- Aynı taraflar arasındaki önceki sözleşmelerin uygulanma biçimi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler ve bunların denetimi
Dava Öncesi Kanal Seçimi
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartı olarak öngörülmüştür. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesindeki yol izlenir. Bu ayrımın atlanması, dilekçe ne kadar özenli hazırlanmış olursa olsun dosyanın usulden reddine yol açar. Bu nedenle taraflardan birinin tacir olup olmadığı ve işin ticari işletmeyle ilgisi başvurudan önce netleştirilmelidir.
Talep Kalemlerini Ölçülebilir Kurmak
- Asıl zarar, yoksun kalınan kazanç ve masraflar ayrı kalemlerde gösterilir.
- Her kalem için dayanak belge dilekçede numaralandırılarak eşleştirilir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi, temerrüdün doğduğu ana bağlanır.
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi gerekçelendirilir.
- Karşı tarafın olası defileri öngörülerek cevaba cevap taslağı önceden hazırlanır.
Aleyhe Karardan Sonra Ne Yapılır
Kanun yolu aşamasında en verimli yaklaşım, ilk dilekçeyi tekrar etmek yerine kararın gerekçesindeki yorum kabulünü hedeflemektir. Mahkemenin hangi hükmü nasıl okuduğu, hangi delili değerlendirme dışı bıraktığı ve bilirkişi raporundaki hangi varsayımın hatalı olduğu tek tek gösterilmelidir. Rapora karşı süresinde itiraz edilmemiş olması, kanun yolunda hareket alanını daraltır.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve metnin kaleme alınış biçimi sonucu değiştirebileceğinden, uyuşmazlık büyümeden bir hukukçuyla metin analizi yapılması önerilir.