Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların büyük bölümü aslında bir olay tartışması değil, bir metin tartışmasıdır. Taraflar aynı maddeyi farklı okur ve her biri kendi okumasına göre ifa ettiğini savunur. TBK, HMK ve tüketici işlemi söz konusuysa TKHK çerçevesinde bu tartışmayı yönetmenin yolu, dava dilekçesinden önce metnin nasıl yorumlanacağını sağlam bir zemine oturtmaktan geçer.
Önce Metin, Sonra Talep
Sözleşme yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; kullanılan başlık ya da adlandırma tek başına bağlayıcı değildir. Bu nedenle ilk iş, sözleşmenin tamamını ve ekleri birlikte okuyup şu soruları yanıtlamaktır: edimin konusu nasıl tanımlanmış, ifa zamanı ve yeri belirlenmiş mi, temerrüt için ihtar şartı aranmış mı, cezai şart ve fesih maddeleri hangi hâllere bağlanmış? Genel işlem koşulu niteliğindeki maddeler ile ayrıca müzakere edilmiş maddelerin ayrılması da bu aşamada yapılır.
İhtarname Neyi Kurar, Neyi Bozar
İhtar yalnızca bir uyarı değildir; çoğu dosyada temerrüdün başlangıcını, fesih hakkının doğumunu ve faiz işleyeceği tarihi belirler. Buna karşılık aceleyle yazılmış bir ihtar, kendi tarafınızın ifa iradesini zayıflatabilir veya sözleşmeyi istemediğiniz bir noktada sona erdirebilir. Ölçülü bir ihtarda uygun süre verilir, talep rakamla ve kalem kalem yazılır, verilen sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağı açıkça belirtilir.
Arabuluculuk Basamağını Atlamayın
Konusu para olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, ticari işlerde ve belirli uyuşmazlık türlerinde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu basamak atlanarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir ve yeniden dosya masrafı doğar. Sürecin bir diğer faydası, karşı tarafın metni nasıl okuduğunu dava açılmadan öğrenme imkânıdır.
Görev ve Yetki Seçimi
- Uyuşmazlık tüketici işlemine dayanıyorsa tüketici mercileri devreye girer.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari nitelikteyse ticaret mahkemesi görevlidir.
- Yetki bakımından kural olarak davalının yerleşim yeri esas alınır; sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri mahkemesi de gündeme gelebilir.
- Sözleşmede yetki veya tahkim kaydı varsa, bu kaydın geçerli olup olmadığı önce değerlendirilir.
İspatı Metne Bağlayın
Yorum tartışmasında en güçlü delil, sözleşme öncesi ve sonrası yazışmalardır. Teklif metinleri, revize taslaklar, teslim tutanakları ve ödeme kayıtları tarafların maddeyi fiilen nasıl uyguladığını gösterir. Bu belgeler kronolojik bir dosyada toplandığında, dilekçe yazımı da kendiliğinden kolaylaşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin ağırlığı izlenecek yolu değiştirebilir. Fesih veya dava kararı vermeden önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.