Tazminat talebinin kaderi, çoğu zaman dava dilekçesinden önce, temerrüdün nasıl kurulduğu aşamasında belirlenir. TBK ile HMK bir arada okunduğunda, alacaklının hem maddi zararı hem de bu zararın karşı tarafın davranışından doğduğunu ortaya koyması beklenir. TKHK kapsamındaki ilişkilerde ise aynı olay bambaşka bir usule tabi olabilir; bu nedenle ilk soru her zaman ilişkinin niteliğidir.
İlişkinin Niteliği Yolu Belirler
Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık tüketici mercilerinin alanına girer; iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olduğu hâllerde asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Bunun dışında kalan uyuşmazlıklarda genel görevli mahkemeye başvurulur. Bu nitelendirme yanlış yapıldığında dava esastan incelenmeden görev yönünden reddedilir ve süreç aylarca gecikir.
Temerrüt Kurulmadan Zarar Tartışılmaz
İfa zamanı sözleşmede belirlenmemişse, borçlunun temerrüde düşürülmesi için usulüne uygun bir ihtar gerekir. İhtarın içeriğinde neyin, ne zamana kadar yerine getirilmesinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Belirsiz ifadeler içeren bir yazışma, sonraki aşamada temerrüt tarihinin tartışmalı hâle gelmesine ve faiz başlangıcının kaymasına yol açar.
Zararın Kalem Kalem Kurulması
- Fiilî zarar: yapılan masraflar, yeniden temin bedeli ve onarım giderleri
- Yoksun kalınan kâr: somut sipariş, sözleşme veya teklif kayıtlarıyla desteklenmelidir
- Gecikmeden doğan zarar: kira, depolama, ek işçilik gibi süreye bağlı kalemler
- Ceza koşulu kararlaştırılmışsa bunun zarardan bağımsız istenip istenemeyeceği
- Talebin belirsiz alacak, kısmi dava veya tam eda davası olarak açılıp açılmayacağı
İspat Araçları ve Sınırları
- Sözleşme metni ile ekleri, değişiklik protokolleri ve teslim tutanakları
- Fatura, irsaliye ve ödeme kayıtlarının birbiriyle eşleştirilmesi
- Elektronik yazışmaların kaynağı ve bütünlüğünün gösterilebilmesi
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması hâlinde sahibi lehine delil değeri
- Belirli bir tutarın üzerindeki hukuki işlemlerde senetle ispat kuralının gözetilmesi
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Teknik hesap gerektiren dosyalarda incelemenin kapsamı, tarafın sunduğu tablo kadar olur. Zarar hesabının hangi varsayımlara dayandığı, hangi tarih aralığını kapsadığı ve hangi belgeye karşılık geldiği önceden yazılı hâle getirilirse, rapora karşı beyanda bulunmak da kolaylaşır. Rapor geldikten sonra itiraz süresi kısa olduğundan, hesap yöntemine ilişkin görüşün baştan hazırlanması zaman kazandırır.
Yukarıdakiler genel bir çerçevedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği tercih edilecek yolu değiştirebileceğinden, talebinizi somutlaştırmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.