Satın alınan mal veya yaptırılan iş ayıplı çıktığında hukuki sonucu belirleyen ilk adım, ayıbın usulüne uygun ve zamanında bildirilmesidir. İhbar yapılmadan açılan davalar, esasa girilmeden sonuçsuz kalabilir. Bu rehber, TBK ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayıp ihbarını, sürelerini ve merci seçimini ele alıyor.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcıya işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz malı gözden geçirme ve ayıbı satıcıya bildirme külfeti yükler. Ayrım şudur:
- Açık ayıp: Teslimden sonra yapılan makul incelemede fark edilebilen ayıptır; uygun süre içinde bildirilmelidir.
- Gizli ayıp: Sonradan ortaya çıkan ayıptır; ortaya çıktığı anda bildirim yapılmalıdır.
- Bildirim yapılmazsa mal, ayıbı ile birlikte kabul edilmiş sayılır.
- Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse, kısa bildirim ve zamanaşımı savunmalarından yararlanamaz.
İhbarı İspatlanabilir Kılmak
Telefon görüşmesi veya mağaza içi sözlü şikayet, sonradan ispatlanamadığı için çoğu dosyada yok hükmündedir. İhbar; noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup, KEP ya da satıcının kayıt altına aldığı destek talebi numarasıyla belgelenmelidir. Metinde ayıbın ne olduğu, ne zaman fark edildiği ve hangi seçimlik hakkın kullanıldığı açıkça yazılmalıdır.
Seçimlik Haklar ve Geri Dönülemezlik
- Sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi.
- Bedelde ayıp oranında indirim.
- Ücretsiz onarım.
- Ayıpsız benzeriyle değişim.
Kullanılan hak kural olarak karşı tarafa ulaştığında bağlayıcı hâle gelir; bu nedenle önce onarım isteyip sonra dönme talebine geçmek her zaman mümkün olmayabilir. Seçim yapılmadan önce onarım maliyeti ile bedel farkı karşılaştırılmalıdır.
Nereye Başvurulacak?
Merci seçimi tarafların sıfatına bağlıdır. Alıcı tüketici, satıcı ise satıcı ya da sağlayıcı sıfatındaysa uyuşmazlık TKHK kapsamındadır ve parasal sınırın altındaki taleplerde tüketici hakem heyetine başvuru dava şartıdır. Taraflar tacir ve iş ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. İki tarafın da tüketici sayılmadığı adi satımlarda genel hükümler ve HMK kuralları uygulanır. Yanlış kapı, çoğu zaman görevsizlik kararı ve kaybedilen aylar demektir.
Zamanaşımını Unutmayın
Ayıptan doğan talepler için kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri, satılan şeyin niteliğine göre değişir ve taşınmazlarda daha uzundur. İhbarın süresinde yapılmış olması, zamanaşımı süresini durdurmaz; iki takvim ayrı ayrı izlenmelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Ayıbın türü, sözleşme metnindeki sorumsuzluk kayıtları ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, ihbarı göndermeden önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi önerilir.