Zamanaşımı, alacağı ortadan kaldırmaz; ileri sürüldüğünde onu talep edilemez hâle getirir. Bu incelik, TBK ve HMK ekseninde yürüyen sözleşme uyuşmazlıklarında sonucu doğrudan belirler. Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kaynaklı özel kurallar da devreye girer. Aşağıda, ihbar ve ihtarın zamanaşımıyla ilişkisi ve doğru başvuru sırası ele alınıyor.
Başlangıç Anını Doğru Tespit Etmek
Süre hesabında ilk hata genellikle başlangıç noktasında yapılır. Alacağın muaccel olduğu an ile sözleşmenin kurulduğu an aynı değildir; dönemsel edimlerde her dönem kendi süresini işletir, ayıplı ifada ise sürenin başlangıcı teslim veya ayıbın ortaya çıkması ölçütlerine bağlanır. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasında sözleşme tarihi değil, muacceliyet takvimi yer almalıdır.
İhbar ve İhtarın Gerçek İşlevi
Uygulamada yaygın bir yanılgı, çekilen her ihtarnamenin zamanaşımını sıfırladığı düşüncesidir. İhtar borçluyu temerrüde düşürür ve faizin işleyişini etkiler; ancak zamanaşımını kesen sebepler kanunda sınırlı biçimde sayılmıştır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya alacaklının dava ya da takip yoluna başvurması gibi hâller ile tek taraflı bir ihtarın etkisi aynı değildir. İhtar, bu yüzden bir süre kazanma aracı olarak değil, temerrüdü ve talebi belgeleyen bir araç olarak kurgulanmalıdır.
Def'i Olarak İleri Sürme Usulü
- Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; ileri sürülmesi gerekir.
- İleri sürüm, usul kurallarının izin verdiği aşamada ve açık biçimde yapılmalıdır.
- Savunma yalnızca zamanaşımına dayandırılmamalı, esasa ilişkin itirazlar da birlikte kurulmalıdır.
- Alacaklı tarafta ise, süreyi kesen işlemler tarih sırasıyla belgelenerek dilekçeye eklenmelidir.
Yanlış Mercide Açılan Davanın Süreye Etkisi
Görevsiz veya yetkisiz mahkemeye başvurmak her zaman telafisi olan bir hata değildir. Dosyanın gönderilmesi için öngörülen usule uyulmaz veya talep süresinde yenilenmezse, kazanılmış gibi görünen süre etkisi ortadan kalkabilir. Aynı şekilde, arabuluculuğun dava şartı olduğu bir uyuşmazlıkta doğrudan dava açılması, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açar ve bu sırada zamanaşımı işlemeye devam eder. Bu nedenle yol seçimi, dilekçe yazımından önce yapılmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; her sözleşme tipinin kendi süre rejimi ve istisnaları vardır. Alacağınızın durumunu değerlendirmek için, süre dolmadan bir hukukçuya danışmanız yararlı olacaktır.