Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dava açmadan önce yanıtlanması gereken soru basit görünür ama sonucu belirler: bu uyuşmazlık için arabuluculuğa başvurmak dava şartı mı. TBK, HMK ve tüketici mevzuatının kesiştiği noktada verilecek yanlış cevap, aylar sonra usulden ret olarak geri döner.
Kapsamı Belirleyen Şey Talebin Niteliği
Arabuluculuk zorunluluğu, uyuşmazlığın türüne ve tarafların sıfatına göre değişir. Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat talepleri ile tüketici uyuşmazlıklarının belirli bir bölümü dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Buna karşılık her haksız fiil talebi bu kapsama girmez; örneğin taraflar arasında ticari bir ilişki bulunmayan bir olayda durum farklıdır. Bu nedenle önce ilişkinin niteliği, sonra talebin türü belirlenmelidir.
Üç Unsurun Ayrı Ayrı İspatı
Tazminat talebinin kabulü için kusur, zarar ve illiyet bağının birlikte ortaya konması gerekir. Uygulamada en çok atlanan halka illiyet bağıdır. Delil planı bu üç unsura göre kurulmalıdır:
- kusur için olay yeri tespit tutanağı, kamera kaydı, teknik rapor ve tanık beyanı
- zarar için fatura, onarım bedeli, tedavi gideri ve kazanç kaybını gösteren kayıtlar
- illiyet bağı için olayın öncesi ve sonrasını gösteren kronolojik belge dizisi
- manevi zarar için olayın etkisini ortaya koyan sağlık ve sosyal inceleme kayıtları
Yetkili Mahkemede Seçimlik Hak
Haksız fiilde davacı, davalının yerleşim yeri mahkemesi ile fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi arasında seçim yapabilir. Zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de belirli hallerde gündeme gelir. Bu seçim, tanıkların ve keşif konusunun bulunduğu yere göre yapıldığında yargılama hem hızlanır hem masrafı azalır.
Süre Yönetimi ve Zamanaşımı
Haksız fiil tazminatında zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işler; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Arabuluculuk sürecinin başlaması ile son tutanağın düzenlenmesi arasında geçen süre zamanaşımı hesabında dikkate alınır. Buna güvenip başvuruyu son güne bırakmak yine de risklidir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Taraflar arasındaki ilişki ticari mi, tüketici işlemi mi, yoksa ikisi de değil mi.
- Talep kalemleri maddi ve manevi olarak ayrı ayrı rakamlandırıldı mı.
- Arabuluculuk zorunluysa başvuru doğru komisyona yapıldı mı.
- Son tutanak, dava dilekçesine eklenecek biçimde alındı mı.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Olayın oluş biçimi, tarafların sıfatı ve zararın kapsamı uygulanacak usulü değiştirebilir; başvuru yapılmadan önce dosyanın hukuki nitelendirmesinin bir avukatla netleştirilmesi yararlı olur.