Sözleşmeye konu mal veya iş teslim edildikten sonra ortaya çıkan kusurlarda, alıcının en büyük riski kusurun kendisi değil, ona sessiz kalmasıdır. Borçlar hukuku, alıcıya gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğü yükler; bu külfet yerine getirilmediğinde mal kabul edilmiş sayılır ve sonradan yapılan itirazlar dinlenmez.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK sistematiğinde alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ortaya çıkan ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda bildirim, ayıbın fark edildiği anda yapılır. Satıcının ayıbı bildiği hâlde gizlemesi veya ağır kusurlu davranması durumunda ise bu külfete dayanarak sorumluluktan kurtulması mümkün değildir. Bu ayrım, dosyanın kaderini belirleyen tek cümledir ve dilekçede baştan kurulmalıdır.
Bildirimin İspatı: Hangi Kanal
Telefon görüşmesi veya şifahi şikâyet, sonradan ispatlanamadığı için hiç yapılmamış sayılır. Bildirimin, gönderim ve teslim tarihini belgeleyen bir kanaldan yapılması gerekir. Metinde şu unsurlar bulunmalıdır: hangi mal veya işin söz konusu olduğu, ayıbın ne zaman fark edildiği, kusurun somut tarifi ve hangi seçimlik hakkın kullanıldığı. Genel ifadelerle yazılan bildirimler, sonradan ayıbın kapsamı tartışmasına dönüşür.
Sözleşmenin Türü Görevli Mahkemeyi Değiştirir
Aynı fiilî durum, tarafların sıfatına göre üç ayrı kapıya gider. Alıcı tüketici sıfatı taşıyorsa TKHK kapsamında parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi; her iki taraf da tacir ise asliye ticaret mahkemesi ve konusu para alacağı olan taleplerde arabuluculuk dava şartı; bunların dışındaki hâllerde genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesi yetkilidir. Sıfat tespiti yapılmadan yazılan dilekçe, esasa girilmeden usulden reddedilir ve bu arada zamanaşımı işlemeye devam eder.
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Ayıp uyuşmazlıklarında karar büyük ölçüde teknik incelemeye dayanır. Bu nedenle HMK kapsamında delil tespiti istemi, malın durumu değişmeden yapıldığında dosyanın en güçlü unsuruna dönüşür. İnceleme öncesinde toplanacaklar:
- Sözleşme, teknik şartname ve numune kayıtları
- Teslim tutanağı ve teslim anındaki durumu gösteren görüntüler
- Kullanım koşullarının sözleşmeye uygun olduğunu gösteren kayıtlar
- Onarım girişimleri ve bunlara ait fatura ile raporlar
- Ayıp nedeniyle doğan zararın hesabına esas belgeler
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Sözleşme türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, ilk bildirim gönderilmeden önce hukuki görüş alınması ileride telafisi güç kayıpları önler.