Ayıplı ifa iddiaları, sözleşme hukukunun ispat yükü en hassas alanlarındandır. TBK, HMK ve TKHK farklı satış ilişkileri için farklı rejimler öngördüğünden, aynı olay tacirler arasında ve tüketici ilişkisinde ayrı sonuçlar doğurur. Bu rehber, ayıp iddiasını delil hazırlığı ve doğru merci ekseninde ele almaktadır.
Ayıbın Türü Talebi Belirler
Ayıp; sözleşmede kararlaştırılan niteliğin bulunmaması, lüzumlu vasfın eksikliği veya kullanım amacını engelleyen bozukluk şeklinde ortaya çıkabilir. Alıcının seçimlik hakları bu tespite bağlıdır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız misliyle değişim veya onarım. Talebin baştan doğru seçilmesi önemlidir; çünkü kullanılan seçimlik hak, kural olarak bağlayıcı sonuç doğurur ve sonradan serbestçe değiştirilemez. Dilekçede asli talebin yanında terditli talep yazılması bu riski azaltır.
İhbar Külfeti ve Zamanlama
Açık ayıplarda teslimden sonra gözden geçirme ve bildirim beklenir; gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıkmasıyla gündeme gelir. Ticari satışlarda gözden geçirme ve bildirim süreleri daha kısadır ve titizlik beklenir. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde ise bildirim külfetine dayanarak savunma yapılması güçleşir. Bildirimin yapıldığı tarih tartışmalıysa, noter veya kayıtlı elektronik posta kanalı ispat bakımından belirgin üstünlük sağlar.
Delil Tespiti Neden Dava Öncesinde?
- Ayıbın niteliği zamanla değişebilir veya kullanımla ortadan kalkabilir.
- Malın iade edilmesi hâlinde inceleme imkânı büsbütün kaybolur.
- Karşı taraf, ayıbın kullanım hatasından doğduğunu ileri sürdüğünde erken tespit belirleyici olur.
- Tespit raporu, uzlaşma görüşmelerinde de somut dayanak sağlar.
Hangi Merci Görevli?
Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa dosya, tutarına göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi kanalına girer. İki tacir arasındaki ticari iş niteliğindeki satışta ise asliye ticaret mahkemesi gündeme gelir. Bunun dışındaki adi satışlarda genel görevli mahkeme yetkilidir. Ayrıca ticari uyuşmazlıkların önemli bölümünde arabuluculuk dava şartıdır; bu adımın atlanması davanın usulden reddine yol açar.
Zamanaşımı ve Takvim
- Teslim tarihi ve ayıbın öğrenildiği tarih ayrı ayrı belgelenir.
- İhbar yazısı gönderilir ve tebliğ kaydı saklanır.
- Delil tespiti başvurusu yapılır.
- Zorunlu arabuluculuk süreci işletilir ve son tutanak alınır.
- Zamanaşımı süresi, ayıbın hile ile gizlenip gizlenmediği değerlendirilerek hesaplanır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve malın niteliği sonucu belirgin biçimde değiştirebileceğinden, seçimlik hak kullanılmadan önce hukuki görüş alınması yararlı olur.