Haksız fiil sorumluluğunda dava, çoğu zaman zararın büyüklüğünden değil zamanaşımının ne zaman işlemeye başladığından kaybedilir. TBK, HMK ve tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde bu rehber, zararın öğrenilmesinden dava dilekçesine giden yolu delil ve süre ekseninde kurar.
Sürenin Başladığı An
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren işleyen kısa süreye ve fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen uzun süreye tabidir. İki koşul birlikte aranır: yalnızca zararı bilmek yetmez, sorumlunun da bilinmesi gerekir. Ayrıca fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülüyorsa, tazminat istemi bakımından bu daha uzun süre uygulanır. Bu kural, çoğu dosyada ilk bakışta kaçmış görünen hakkı kurtarır.
Sorumluluğun Türünü Belirlemek
- Kusur sorumluluğunda kusurun ispatı davacıya düşer.
- Adam çalıştıranın, hayvan bulunduranın ve yapı malikinin sorumluluğu gibi hâllerde ispat yükü farklı dağılır.
- Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturabiliyorsa, iki dayanak birlikte ileri sürülebilir ve süre rejimleri farklı olduğundan bu tercih belirleyici olur.
- Üretici veya sağlayıcının sorumluluğu söz konusuysa tüketici mevzuatı ayrı bir hat açar.
Zararın Belgelenmesi
- Fiilin gerçekleştiği an: tutanak, kamera kaydı, tanık listesi ve varsa kolluk kaydı.
- Zararın kapsamı: tedavi giderleri, onarım faturaları, kazanç kaybını gösteren kayıtlar.
- Nedensellik bağı: fiil ile zarar arasındaki ilişkiyi kuran teknik veya tıbbi belgeler.
- Kusur oranı tartışmalıysa, uzman görüşünün dava açılmadan alınması hesabı sağlamlaştırır.
- Manevi tazminat için olayın kişilik hakkına etkisini gösteren somut veriler ayrı toplanır.
Yetki Seçeneği Bir Avantajdır
Haksız fiilden doğan davalarda, davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir. Bu seçim hakkı, delil toplama ve keşif kolaylığı bakımından değerlendirilmelidir. Buna karşılık görevli mahkemenin yanlış belirlenmesi aynı esnekliği taşımaz; tüketici işlemi, iş ilişkisi veya ticari nitelik söz konusuysa dosya özel görevli mahkemeye aittir.
Dava Açmadan Önceki Son Kontrol
Talep tutarının nasıl kurgulandığı faiz başlangıcını etkiler. İhtarname çekilmişse temerrüt tarihi buna göre belirlenir; çekilmemişse dava tarihi esas alınır. Bu tek satırlık tercih, uzun süren yargılamalarda ciddi bir fark yaratır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Olayın niteliği ve tarafların sıfatı süre ile mercii değiştirebileceğinden, harekete geçmeden önce hukuki görüş almanız yerinde olur.