Bir sözleşmenin ihlal edildiği iddiası gündeme geldiğinde tartışma çoğu zaman "kim haklı" sorusundan önce "metin ne diyor" sorusuyla başlar. TBK uyarınca sözleşmelerin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; sözleşmede kullanılan sözcüklerin yanlış ya da yanıltıcı olması, bu iradenin önüne geçmez. Bu ilke doğru kurgulandığında dosyanın seyri değişir; ancak dava görevsiz mahkemeye açıldığında yorum tartışmasına sıra bile gelmez.
Aynı Uyuşmazlık, Üç Farklı Mahkeme İhtimali
- Tüketici mahkemesi: taraflardan biri tüketici sıfatındaysa ve ilişki TKHK kapsamına giriyorsa görev burada olup, parasal sınırın altındaki taleplerde hakem heyeti aşaması zorunludur.
- Asliye ticaret mahkemesi: her iki taraf da tacir ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse.
- Asliye hukuk mahkemesi: yukarıdaki hâller dışındaki genel sözleşme uyuşmazlıklarında.
Sıfat tespiti bu yüzden dilekçe yazımından önce yapılmalıdır. Şirket unvanı taşıyan bir tarafın her işleminin ticari sayılmaması gibi, fatura kesilmiş olması da tek başına tacir sıfatını göstermez.
Yorum Uyuşmazlığında Dayanak Kurmak
- Sözleşme öncesi görüşme yazışmaları, teklif ve şartname metinleri toplanır.
- Sözleşmenin uygulanma biçimi incelenir: taraflar metni fiilen nasıl uygulamış, hangi edimleri itirazsız yerine getirmiştir.
- Belirsiz veya çift anlamlı hükümler işaretlenir; genel işlem koşulu niteliğindeki maddeler ayrıca değerlendirilir.
- Teknik terimlerin sektörel karşılığı, gerekiyorsa uzman görüşüyle desteklenir.
Uygulamanın Yorumdaki Ağırlığı
Tarafların sözleşmeyi yıllarca belirli bir şekilde uygulaması, sonradan ileri sürülen farklı bir okumaya karşı güçlü bir karşı argümandır. Bu nedenle ödeme kayıtları, teslim tutanakları ve itirazsız kabul edilen faturalar yorum tartışmasında delil değeri taşır.
Dava Öncesi Süreleri ve Şartları Yönetmek
Ticari alacak taleplerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; bu aşama atlandığında dava usulden reddedilir. Bunun yanında ihtarname çekilmesi, temerrüt tarihini ve faiz başlangıcını belirlediği için alacağın kapsamını doğrudan etkiler. Sözleşmede kararlaştırılmış bir uyuşmazlık çözüm maddesi, yetki şartı veya tahkim kaydı varsa, dava yolu seçilmeden önce bu hükmün geçerliliği değerlendirilmelidir; geçerli bir tahkim şartına rağmen mahkemeye gitmek en maliyetli merci hatalarından biridir.
Talebi Ölçülebilir Biçimde Kurmak
Aynen ifa, dönme, tazminat ve cezai şart talepleri birbirinden farklı sonuçlar doğurur ve hepsi aynı anda ileri sürülemez. Hangi talebin öncelikli olduğunu belirlemek, hesaplama yöntemini seçmek ve gecikme faizinin başlangıç tarihini göstermek dilekçenin gücünü artırır.
Bu metin genel bilgi sunar; sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Dava yolunu seçmeden önce sözleşmenin bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.