Satılan malın ayıplı çıkması halinde alıcının hakkını koruyabilmesi, büyük ölçüde bildirimin zamanında ve doğru muhataba yapılmasına bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu satıcının ayıptan sorumluluğunu düzenlerken alıcıya bir gözden geçirme ve bildirim yükü de yükler. Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun devreye girer ve hem süreler hem başvurulacak merci değişir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ise ispat ve delil tespiti araçlarını sağlar. Bu rehber, muayeneden başvuruya uzanan zinciri sıraya dizer.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıbı Ayırmak
Olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilecek ayıplar açık ayıptır ve teslimden sonra makul sürede bildirilmelidir. Ancak sonradan ortaya çıkan, kullanım sırasında belirginleşen ayıplar gizli ayıp sayılır ve bildirim yükü ortaya çıktığı andan itibaren doğar. Bu ayrım süreyi doğrudan etkilediğinden, ayıbın ne zaman ve hangi koşullarda fark edildiği tarihiyle birlikte yazılı olarak kayda geçirilmelidir. Satıcının ayıbı gizlemesi veya ağır kusurlu olması halinde ise sürelere dayanamayacağı ayrıca değerlendirilir.
Muayene ve Bildirim Zinciri
Sağlam bir dosya şu sırayla kurulur: teslim tarihinin belgelenmesi, malın gözden geçirilmesi ve bulguların tutanağa bağlanması, ayıbın tespiti için teknik inceleme yaptırılması, satıcıya yazılı bildirim gönderilmesi ve verilen sürenin sonunda hukuki yola başvurulması. Bildirim mektubunda ayıbın ne olduğu, hangi tarihte fark edildiği ve hangi talebin ileri sürüldüğü açıkça yazılmalıdır. Talebin belirtilmediği bildirimler ihtar işlevi görse de seçimlik hakkın kullanıldığını göstermez.
Delil Tespiti: Geç Kalmamak
Ayıplı mal iddiasında en büyük risk, malın kullanım veya onarım nedeniyle mevcut halini kaybetmesidir. Satıcıya onarım için teslim edilen ürünün geri gelmesi beklenirken delil kaybolabilir. Bu nedenle uyuşmazlığın büyümesi ihtimalinde mahkemeden delil tespiti istenmesi, dava açılmadan önce başvurulabilecek etkili bir araçtır. Tespit talebinde malın hangi yönlerinin inceleneceği somut olarak gösterilmelidir.
Başvurulacak Merci
Merci seçimi, alıcının sıfatına ve uyuşmazlığın değerine göre değişir:
- Alıcı tüketici ise ve tutar belirlenen sınırın altındaysa tüketici hakem heyeti zorunlu başvuru yoludur
- Tüketici işleminde sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir
- İki tacir arasındaki satışta uyuşmazlık ticari nitelikte olup asliye ticaret mahkemesinde görülür ve para talepleri bakımından arabuluculuk dava şartı gündeme gelir
- Tacir olmayan taraflar arasındaki adi satışta genel hükümler ve asliye hukuk mahkemesi devreye girer
Bu ayrımın atlanması, hazırlanan dosyanın esasa hiç girilmeden reddedilmesine yol açar.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Bedel indirimi isteniyorsa indirimin dayandığı hesap, onarım isteniyorsa onarımın kapsamı, değişim isteniyorsa aynı nitelikteki ürünün özellikleri belirtilmelidir. Alternatif talep sıralaması kurulması, birinci talebin fiilen imkansız çıkması halinde sürecin baştan başlamasını önler.
Bu yazı bilgilendirme amacı taşır; satışın türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği izlenecek yolu değiştirir. Bildirim yazınızı göndermeden önce merci ve süre kontrolünü hukuki destekle yapmanız önerilir.