Sözleşmeden doğan bir alacakta karşı taraf zamanaşımı savunmasında bulunduğunda tartışma bir anda esastan usule kayar. Alacağın haklılığı ne kadar güçlü olursa olsun, sürenin başlangıç anı doğru saptanmamışsa hesap tablosu tek başına sonuç doğurmaz.
Sürenin başladığı anı tespit etmek
Türk Borçlar Kanunu bakımından zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Uygulamada asıl güçlük bu anın belirlenmesindedir: taksitli bir edimde her taksit için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilirken, sürekli edimlerde sözleşmenin sona ermesi esas alınabilir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasında sözleşme tarihi değil, muacceliyet tarihi yer almalıdır.
Zamanaşımını kesen ve durduran olaylar
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya faiz ödemesi
- Alacaklının dava açması ya da icra takibi başlatması
- Tarafların yazışmalarında borcun varlığını kabul eden ifadeler
- Dava şartı olan arabuluculuk sürecinin işlediği dönem
Bu olayların her biri tarih sırasıyla bir cetvele işlendiğinde, karşı tarafın savunması çoğu zaman kendiliğinden zayıflar. Cetvelde yalnızca resmî belgeler değil, e-posta ve mesaj kayıtları da yer almalıdır.
Hesabı davanın türüne göre kurgulamak
Alacağın tam miktarı baştan belirlenebiliyorsa doğrudan eda davası açılır. Miktar ancak yargılama sırasında elde edilecek kayıtlarla netleşecekse, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davası veya kısmi dava seçenekleri gündeme gelir. Bu tercih yalnızca harç meselesi değildir; zamanaşımının hangi tutar için kesildiği doğrudan bu tercihe bağlıdır.
Islah zamanlaması
- Bilirkişi raporu tebliğ alındığında hesap farkı hemen çıkarılır.
- Artırılacak tutar ve buna karşılık gelen harç aynı gün hesaplanır.
- Islah dilekçesi, karşı tarafın zamanaşımı def’ini yenilemesi ihtimali gözetilerek gerekçelendirilir.
- Faiz başlangıç tarihi, artırılan kısım için ayrıca belirtilir.
Yanlış mercie taşınan alacak
Aynı sözleşmeden doğan talep, taraf sıfatına göre farklı yargı kolunda görülebilir. Alıcının tüketici sayıldığı bir ilişkide genel mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır; ticari bir ilişkide ise dava şartı arabuluculuk aşaması atlandığında dosya usulden reddedilir. Görevsizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen kısa süre kaçırılırsa, davanın açılmamış sayılması gündeme gelir ve zamanaşımı yönünden kazanılan tüm avantaj kaybolur.
Zamanaşımı tartışmaları küçük tarih farklarıyla sonuç değiştirdiğinden, burada anılan başlıkların somut sözleşmenize uyarlanması gerekir. Hesap ve süre tablosunu bir hukukçuyla birlikte kurmanız daha güvenli olacaktır.