Bir zarar hem taraflar arasındaki sözleşmenin ihlalinden hem de genel bir davranış kuralının çiğnenmesinden doğuyorsa, davanın hangi hukuki temele oturtulacağı yalnızca teorik bir tercih değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici işlemleri bakımından 6502 sayılı Kanun, bu tercihe göre farklı zamanaşımı süreleri, farklı ispat yükleri ve çoğu zaman farklı bir görevli mahkeme öngörür.
Sözleşmenin Yorumu Nitelemeyi Nasıl Değiştirir
Taraflar arasındaki metin bir hizmet sözleşmesi mi, eser sözleşmesi mi, yoksa vekâlet ilişkisi mi kuruyor? Bu soru akademik görünse de sonuca doğrudan etki eder: eser sözleşmesinde ayıp hükümleri, vekâlette özen borcu ön plana çıkar. Sözleşme yorumunda başlıkta yazan ad değil, tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. Bu nedenle sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve fiili uygulama biçimi, metnin kendisi kadar önemli birer yorum aracıdır.
Aynı Olay, İki Farklı Kapı
Sözleşmeye aykırılık iddiasında borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiil iddiasında kusuru ispat yükü kural olarak zarar görene düşer. Buna karşılık haksız fiil kurgusu, sözleşmedeki sorumsuzluk kayıtlarını aşmak bakımından avantaj sağlayabilir. İki temelin bir arada ileri sürülebildiği hâllerde talebi hangi sırayla kurduğunuz, karşı tarafın savunma stratejisini de belirler.
Görev Kuralı Taraf İradesine Bırakılmamıştır
- Taraflardan biri tacir ve uyuşmazlık ticari işten kaynaklanıyorsa asliye ticaret mahkemesi devreye girer.
- İlişki tüketici işlemi niteliğindeyse tüketici mahkemesi görevlidir; sözleşmedeki aksi yöndeki kayıt bu sonucu değiştirmez.
- Görev kamu düzenindendir; yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
- Görevsizlik kararından sonra dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için öngörülen süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır.
Dilekçeyi Dayanıklı Kurmanın Yolu
- Olayı tarih sırasıyla, hukuki niteleme yapmadan önce çıplak biçimde yazın.
- Aynı olgudan doğabilecek tüm talep temellerini listeleyin, sonra aralarında bilinçli bir sıralama yapın.
- Zamanaşımı bakımından en kısa süreye tabi talebi takvimin başına koyun.
- Karşı tarafın tacir sıfatını ve işin ticari niteliğini sicilden doğrulayın.
Kapanış
Borçlar hukuku uyuşmazlıklarında nitelendirme hatası, çoğu zaman esasa hiç girilmeden dosyayı bitirir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştireceğinden, dava açmadan önce hukuki nitelendirmeyi bir uzmana kontrol ettirmenizde yarar vardır.