Tazminat davalarında talep haklı olsa bile, zararın kalemlere ayrılmaması ya da davanın görevsiz mahkemede açılması sonucu değiştirebilir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, delil planı ile merci seçimini birlikte ele alıyor.
Sorumluluğun Kaynağı Delil Listesini Belirler
Talebin sözleşmeye aykırılıktan mı yoksa haksız fiilden mi doğduğu, ispat yükünü ve zamanaşımını doğrudan etkiler. Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusur kural olarak zarar görence ortaya konur. Aynı olay her iki sorumluluğu birlikte doğuruyorsa, dilekçede hukuki sebep tek bir kalıba sıkıştırılmamalı, dayanaklar ayrı ayrı gösterilmelidir.
Zararın Kalemlere Ayrılması
Ölçülemeyen zarar tazmin edilemez. Bu nedenle talep şu şekilde bölünmelidir: fiilen yapılan harcamalar, kazanç kaybı, malın değerindeki azalma ve manevi zarar. Her kalem için ayrı belge grubu oluşturulmalı; fatura, ödeme dekontu, teklif yazısı ve uzman raporu ilgili kalemin altına yerleştirilmelidir. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih de bu tabloya göre yapılır, çünkü seçim faiz başlangıcını ve harç yükünü etkiler.
Senetle İspat Kuralı ve İstisnaları
HMK, belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatını arar ve bu sınır her yıl güncellenir. Tanık dinletilebilmesi için delil başlangıcı sayılabilecek bir yazılı belgenin bulunması ya da karşı tarafın açık muvafakati gerekir. Yakın akrabalar arasındaki işlemler gibi senet alınmasının beklenemeyeceği hâller ayrıca değerlendirilir. Elektronik yazışmaların hangi koşullarda delil başlangıcı sayılacağı, mesajın kime ait olduğunun ortaya konulmasına bağlıdır.
Görev ve Dava Şartı Arabuluculuk
Uyuşmazlık bir tüketici işleminden doğuyorsa tüketici mahkemesi, iki tacir arasındaki ticari işten doğuyorsa asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Ticari davalarda konusu para alacağı olan taleplerde arabuluculuğa başvuru dava şartıdır ve bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Görevsiz mahkemede açılan dava kendiliğinden düşmez ancak kaybedilen zaman, zamanaşımı yaklaşan dosyalarda telafi edilemez sonuçlar doğurabilir.
Zamanaşımı Takvimi
Haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar ve her hâlde fiil tarihinden itibaren daha uzun bir üst süreyle sınırlıdır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Bu ihtimal dosyanın en başında değerlendirilmelidir.
Metindeki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşme hükümleri, tarafların sıfatı ve zararın doğduğu tarih tabloyu bütünüyle değiştirebileceğinden, dava açılmadan önce dosyanın uzmanla gözden geçirilmesi tavsiye edilir.