Satım ve eser sözleşmelerinde ayıp iddiasının kaderini belirleyen ilk adım, ihbarın kendisidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ekseninde, tüketici işlemi niteliği taşımayan ilişkilerde ayıp bildirimi hem şekil hem de zaman bakımından ayrı bir titizlik ister. Bu rehber, ihbarın doğru muhataba ve doğru anda ulaştırılmasını konu alıyor.
Gözden Geçirme ve Bildirim Yükümlülüğü
Alıcı, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre gözden geçirmek ve ortaya çıkan ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Açık ayıplarda bildirim gecikirse, mal kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıplarda ise yükümlülük, ayıbın ortaya çıktığı ana kayar. Buradaki asıl tartışma çoğu zaman ayıbın açık mı gizli mi olduğu üzerinde yoğunlaşır; bu nedenle teslim anındaki muayenenin kaydı, sonradan yapılacak her savunmanın temelidir.
İhbarın Şekli ve İspatı
- Bildirimin ulaştığını kanıtlayabileceğiniz bir kanal seçin; sözlü bildirim çoğu zaman ispatlanamaz.
- İhbar metninde ayıbı tanımlayın: hangi parçada, hangi işlevde, ne zaman ortaya çıktı.
- Seçimlik hakkınızı bu aşamada mutlaka nihai olarak belirlemek zorunda değilsiniz; ancak hakları saklı tuttuğunuzu yazın.
- Malın kullanılmaya devam edilmesi gerekiyorsa bunu bildirimde belirtin; sessiz kullanım kabul olarak yorumlanabilir.
- Numune veya arızalı parçayı muhafaza edin; iade edilmesi istenirse tutanakla teslim edin.
Muhatabı Şaşırmamak
Ayıp ihbarının muhatabı, sözleşmenin karşı tarafıdır. Zincir satışlarda son alıcının doğrudan üreticiye bildirim yapması, kendi satıcısına karşı sürenin işlemeye devam etmesini engellemez. Aynı şekilde eser sözleşmelerinde yüklenici ile alt yüklenici arasındaki ilişki, iş sahibinin muhatabını değiştirmez. Grup şirketlerinde fatura kesen tüzel kişiliğin doğru tespiti, ihbarın geçerliliği bakımından belirleyicidir.
Sözleşme Metnini Okumadan Adım Atmayın
- Sözleşmede ayıp bildirimi için özel bir süre veya şekil öngörülmüş mü?
- Sorumluluğu sınırlayan kayıtlar var mı; bu kayıtların hangi hallerde geçersiz sayılabileceğini not edin.
- Teslim ve kabul tutanağı düzenlenmiş mi; tutanaktaki çekince kayıtlarını inceleyin.
- Uyuşmazlık çözümüne ilişkin tahkim veya yetkili mahkeme kaydı bulunuyor mu?
- Teknik şartname varsa, ayıbın şartnamenin hangi maddesine aykırılık oluşturduğunu eşleştirin.
İhbardan Sonraki Yol Ayrımı
Bildirim yapıldıktan sonra tarafların ticari sıfatı, izlenecek yolu belirler. İki tarafın da tacir olduğu ve işin ticari işletmeyle ilgili bulunduğu uyuşmazlıklarda ticari dava kuralları ve para alacaklarına ilişkin dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Tüketici işlemi söz konusuysa parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer. Bu tespit yapılmadan doğrudan dava açmak, dosyanın esasına girilmeden reddiyle sonuçlanabilir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, ihbar metnini göndermeden önce hukuki görüş almanız işinizi kolaylaştırır.