Ticari ya da adi bir sözleşmede teslim edilen şeyin ayıplı olduğu iddiası, çoğu zaman gerçekten haklı olduğu halde ispat edilemediği için sonuçsuz kalır. TBK ayıp hükümlerini seçimlik haklara bağlar; ancak bu hakların kullanılabilmesi ayıbın zamanında muayene edilip ihbar edilmesine dayanır. HMK'nın ispat kurallarıyla birlikte okunduğunda, asıl mesele zincirin hangi halkasının eksik olduğudur.
Muayene ve İhbar: İki Ayrı İşlem
Teslimden sonra ayıbın araştırılması muayene, tespit edilen ayıbın karşı tarafa bildirilmesi ihbardır. Açık ayıplarda bu iki işlem teslimden hemen sonraki döneme aittir; gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasıyla birlikte gündeme gelir. Uygulamadaki en yaygın hata, ayıbın fark edilip sözlü olarak bildirilmesi ve sonrasında karşı tarafın onarım vaadiyle sürenin geçirilmesidir. İhbarın tarihi ispatlanamıyorsa, karşı taraf ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri sürer ve tartışma esasa girmeden kapanabilir.
Zinciri Ayakta Tutan Belgeler
- Sözleşmenin imzalı aslı, teknik şartname ve varsa numune kayıtları
- Teslim tutanağı; teslim anındaki durumu ve varsa çekinceyi gösterir
- Muayene sırasında alınan tarihli fotoğraf, ölçüm ya da test kaydı
- İhbarın yapıldığı yazılı bildirim ve iletim kaydı
- Karşı tarafın onarım, değişim ya da indirim yönündeki cevabı
- Ayıp nedeniyle doğan ek giderlere ilişkin fatura ve ödeme kayıtları
Delil Tespiti: Geç Kalmadan Kullanılacak Araç
Ayıbın niteliği zamanla değişebiliyorsa, kullanılmakla ortadan kalkacaksa ya da karşı taraf ürünü geri almak istiyorsa, dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurmak en etkili adımdır. Tespit sırasında hazırlanan teknik rapor, sonradan açılacak davada tartışmanın zeminini kurar. Tespit yapılmadan ürün onarıma verildiğinde ya da elden çıkarıldığında, ayıbın teslim anında var olduğunu göstermek çoğu kez imkânsız hale gelir.
Ticari İş ile Tüketici İşlemi Ayrımı
Aynı fiziksel ayıp, tarafların sıfatına göre farklı rejime tabidir. Alıcı tüketici ise TKHK'nın koruyucu hükümleri ve tüketici uyuşmazlıklarına özgü başvuru yolu devreye girer. İki tacir arasındaki ticari işte ise muayene ve ihbar yükümlülüğü daha katı biçimde uygulanır, süreler kısadır ve basiretli tacir ölçütü değerlendirmeye girer. Bu nedenle dosya kurulurken ilk yapılacak sınıflandırma, tarafların sıfatının belirlenmesidir.
Talep Kurgusunda Sıralama
- Ayıbın türü belirlenir: açık mı gizli mi, esaslı mı değil mi.
- Hangi seçimlik hakkın kullanılacağına karar verilir ve bu tercih yazılı olarak bildirilir.
- Talep tutarı hesaplanır; bedel indirimi isteniyorsa hesaplama yöntemi gösterilir.
- Ayıp nedeniyle uğranılan diğer zararlar ayrı kalem olarak talep edilir.
- Zamanaşımı bakımından ayıbın gizli olup olmadığı ve ağır kusur iddiasının bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği süreleri ve talepleri değiştirir. İhbarınızı yapmadan önce metnin içeriğini bir hukukçuya kontrol ettirmeniz riski belirgin biçimde azaltır.