Bir sözleşmenin ihlal edildiğini bilmek ile bunu ispat edebilmek farklı şeylerdir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen uyuşmazlıklarda dava genellikle hakkın varlığından değil, hakkın belgelenme biçiminden kaybedilir. Bu rehber, ihlal tespit edildikten sonra atılacak adımları ispat mantığı üzerinden ele alır.
Önce Hangi Hakkı Kullanacağınıza Karar Verin
Borçlu yükümlülüğünü yerine getirmediğinde alacaklının önünde birden fazla yol bulunur: aynen ifayı ve gecikme zararını istemek, sözleşmeden dönerek verilenlerin iadesini talep etmek ya da ifa yerine tazminat istemek. Bu seçim, sonradan serbestçe değiştirilebilen bir tercih değildir ve gönderilecek ihtarın içeriğini doğrudan belirler. Yanlış kurgulanmış bir ihtar, ileride talebin kapsamını daraltır.
İhtarın İspat Değeri
Temerrüdün doğduğu an, faiz ve tazminat hesabının başlangıcını belirlediği için ihtarın tarihi kritik önemdedir. İhtarda; hangi edimin, hangi sözleşme hükmüne göre, hangi süre içinde yerine getirilmesinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağı belirtilmediğinde, sonraki adım tartışmalı hâle gelir.
Senetle İspat Kuralı ve Sınırları
Hukuk yargılamasında belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemlerin kural olarak yazılı delille ispatı aranır; bu sınır her yıl güncellenir. Tanık dinlenebilmesi için çoğu zaman yazılı delil başlangıcı niteliğinde bir belgeye ihtiyaç duyulur. Karşı tarafın imzasını taşımasa da onun kaleminden çıkmış bir yazışma, bu eşiği aşmak bakımından belirleyici olabilir.
- Sözleşme metni, ekleri ve sonradan yapılan değişiklik protokolleri
- Sipariş, teslim ve kabul belgeleri ile tutanaklar
- Ödemeleri ve mahsup açıklamalarını gösteren banka kayıtları
- Tarafların yetkili kişileri arasındaki elektronik yazışmalar
- Ayıp veya eksik ifa iddiasında tespit ve inceleme raporları
Tüketici İşlemi Olup Olmadığı Neyi Değiştirir?
Uyuşmazlığın tarafı tüketici ise TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve hem başvurulacak merci hem de sözleşme hükümlerinin denetimi farklılaşır. Aynı metin, taraflar arasında ticari nitelik taşıdığında ise tarafların basiretli davranma yükümlülüğü ölçüt alınır. Bu nedenle ilk yapılacak sınıflandırma, tarafların sıfatının belirlenmesidir.
Dava Öncesi Son Kontrol
- Talebin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı kontrol edilir.
- Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı bulunup bulunmadığına bakılır.
- Zarar kalemleri, hesap yöntemi gösterilerek ayrıştırılır.
- Delil tespiti gerektiren durumlarda dava öncesinde tespit yaptırılır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşme hükümleri ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, ihtar göndermeden önce metnin hukuki açıdan gözden geçirilmesi önerilir.