Bir sözleşmenin ihlali karşısında tazminat talep etmeden önce, borçlunun usulüne uygun biçimde temerrüde düşürülmesi çoğu zaman belirleyici olur. İhbar ve ihtar, hem alacağın muaccel hale gelmesi hem de ileride açılacak davada zararın ve gecikmenin ispatı bakımından zemin oluşturur. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde tazminat sürecini ihbar ekseninden ele alır.
Zarar Kalemlerini Ayırmak
Talebi kurmadan önce hangi zarar türünün gündemde olduğu netleştirilmelidir. Sözleşmenin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar (müspet zarar) ile sözleşmenin geçersizliğine güvenden doğan zarar (menfi zarar) farklı hesaplama mantığına dayanır. Maddi zararın yanında koşulları varsa manevi tazminat da gündeme gelebilir. Her kalem ayrı ayrı somutlaştırılmadığında, mahkemenin takdir alanı daralır ve talep eksik değerlendirilebilir.
İhtarın İşlevi
Karşı tarafa çekilen ihtar yalnızca bir uyarı değil, temerrüdün başlangıç anını belirleyen hukuki bir işlemdir. İhtarda edimin açıkça istenmesi, makul bir süre verilmesi ve sonuçlarının belirtilmesi, sonraki aşamada gecikme faizinin ve zararın başlangıcını dayandıracağınız temeli sağlar. Noter aracılığıyla yapılan ihtarın tebliğ tarihi, delil değeri açısından önem taşır.
İspat Yükü ve Belge Düzeni
- Sözleşmenin kurulduğunu ve içeriğini gösteren asıl metin ile ekleri
- İfa talebini ve karşı tarafın davranışını belgeleyen yazışmalar
- Zararın miktarını destekleyen fatura, ödeme ve gider kayıtları
- Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki bilgilendirme belgeleri
Faiz ve Zamanaşımı Bilinci
Tazminat alacaklarında faizin başlangıcı temerrüt anına bağlıdır; bu nedenle ihtar tarihinin kayıt altında tutulması gerekir. Ayrıca her alacak türünün kendine özgü bir zamanaşımı süresine tabi olduğu unutulmamalı, sürenin dolmasına yakın dönemde dava veya takip yoluyla kesme işlemi planlanmalıdır. Sürenin yanlış hesaplanması, esasa girilmeden talebin reddine yol açabilir.
Sözleşmesel ilişkinin niteliği, tarafların tacir olup olmaması ve edimin türü, izlenecek yolu tümüyle değiştirebilir. Bu metin genel bilgi sunar; somut uyuşmazlığın belge düzeni ve süre hesabı için bir hukuk profesyoneliyle çalışmak yerinde olur.