Bir alacağın hukuken istenebilir olması ile zamanında istenmesi farklı şeylerdir. TBK uyarınca zamanaşımına uğrayan alacak ortadan kalkmaz, ancak borçlu bu def'iyi ileri sürerse alacaklı talebini mahkemede sonuçlandıramaz. Bu rehber, sözleşme ilişkilerinde zamanaşımının nasıl işlediğini ve ihbarın bu sürece etkisini açıklar.
Zamanaşımı Neyi Etkiler
Zamanaşımı, alacağın doğumundan değil çoğu halde muaccel olduğu, yani istenebilir hale geldiği andan itibaren işler. Süre dolduğunda borç ahlaki olarak sürer ama devlet gücüyle tahsili engellenebilir. Bu yüzden alacaklının en temel refleksi, alacağın muaccel olduğu tarihi ve o alacak türüne bağlanan süreyi baştan tespit etmektir. Farklı sözleşme türleri farklı sürelere tabidir; bu nedenle genel bir süreyi her alacağa uygulamak yanıltıcıdır.
İhbar ve Temerrüt Bağlantısı
Vadesi belli olmayan borçlarda borçluyu temerrüde düşürmek için ihbar (ihtar) gerekir. İhtar, hem faizin işlemeye başladığı anı belirler hem de tarafın alacağını ciddiyetle takip ettiğini gösteren bir belgedir. İhtarın noter aracılığıyla yapılması, tebliğ tarihinin kesin biçimde kanıtlanmasını sağlar; adi mektup bu güvenceyi vermez.
Süreyi Durduran ve Kesen Haller
- Borçlunun borcu ikrar etmesi ya da kısmi ödeme yapması
- Dava veya icra takibi başlatılması
- Uyuşmazlığın niteliğine göre TKHK kapsamındaki tüketici işlemlerinde ayrıca başvuru mercileri
Kesilme halinde süre sıfırlanıp yeniden işlemeye başlar; durma halinde ise işlemekte olan süre askıya alınır. Bu ikisini karıştırmak, davayı zamanaşımı def'iyle kaybetmeye yol açar.
İspat Düzeni
Sözleşme, teslim/ifa belgeleri, fatura ve yazışmalar tarih sırasıyla dizilmeli; her belgenin hangi tarihi ispatladığı not düşülmelidir. HMK uyarınca senetle ispat kuralları belirli tutar ve işlemlerde tanığın önüne geçer; bu nedenle yazılı delil zinciri esastır.
Değerlendirme
Zamanaşımı hesabı alacağın türüne ve muacceliyet anına göre değiştiğinden, süreyi kaçırmamak için erken hareket etmek belirleyicidir. Somut alacağınızın süresini ve ihtar zamanlamasını netleştirmek için hukuki destek almanız uygun olur.