İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında ilk duruşmadan önce netleşmesi gereken konulardan biri görevli mahkemedir. Ceza Muhakemesi Kanunu görevsizlik itirazının belirli bir aşamaya kadar ileri sürülebileceğini öngördüğünden, zamanında yapılmayan itiraz savunmanın elini bağlayabilir.
Görev Neye Göre Belirlenir?
Görev, iddianamede yer alan suç niteliğine ve öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir. Ancak nitelendirme yargılama sırasında değişebilir; delillerin toplanmasıyla eylemin başka bir suça uyduğu ortaya çıkabilir. Bu ihtimal, savunmanın baştan iki katmanlı kurulmasını gerektirir: hem iddianamedeki nitelendirmeye hem de olası alternatif nitelendirmeye karşı hazırlık yapılmalıdır. Nitelendirme değişikliği ihtimalinde ek savunma hakkı verilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Görevsizlik Kararının Dosyaya Etkisi
Görevsizlik kararıyla dosyanın başka bir mahkemeye gönderilmesi, o ana kadar toplanan delilleri kural olarak geçersiz kılmaz; ancak tanıkların yeniden dinlenmesi ve doğrudan doğruyalık ilkesi bakımından tartışma doğurur. Bu nedenle görev itirazı, delil toplanmadan önce yapıldığında en etkili sonucu verir. İtiraz gerekçesi, iddianamedeki olay anlatımı ile sevk maddeleri arasındaki uyumsuzluğa dayandırılmalıdır.
Kovuşturmada Delil Tartışmasının Yürütülmesi
- Soruşturma evrakının tamamının okunup eksik kalan kayıtların listelenmesi
- Hukuka aykırı yöntemle elde edildiği düşünülen delillerin ayrı bir dilekçeyle ileri sürülmesi
- Tanık beyanları arasındaki çelişkilerin duruşmada yüzleştirme talebiyle giderilmesi
- Bilirkişi raporuna karşı süresinde ayrıntılı itiraz sunulması
- Lehe olan delillerin toplanması için somut talep yazılması
Delilin hukuka aykırılığı iddiası genel bir cümleyle değil, elde ediliş anına ve dayanağı olan karara ilişkin somut tespitle ileri sürülmelidir.
Yanlış Mercie Başvurunun Riski
Kovuşturma sırasında verilen ara kararlara karşı itiraz mercii ile hükme karşı başvurulacak kanun yolu farklıdır. Tutukluluğa ilişkin kararlar bakımından itiraz yolu işlerken, hükmün denetimi istinaf ve şartları varsa temyiz yoluyla sağlanır. Başvurunun yanlış mercie yapılması hâlinde gönderme kararı verilse bile geçen süre içinde tutukluluk incelemesi gecikebilir. Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde hangi yolun açık olduğu kararın altında yazan açıklamayla birlikte kontrol edilmelidir.
Duruşma Öncesi Kontrol
- İddianamedeki sevk maddeleri ve olay anlatımı karşılaştırılır.
- Görev ve yetki itirazları ilk oturumda gündeme getirilecek biçimde hazırlanır.
- Delil listesi, savunmanın anlatımına göre yeniden sıralanır.
- Uzlaştırma kapsamına giren bir suç varsa bu aşama kontrol edilir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; isnat edilen suçun niteliği ve dosyadaki deliller stratejiyi değiştireceğinden, kovuşturma başlar başlamaz savunmanın bir hukukçuyla birlikte kurulması önemlidir.