Soruşturmadan kovuşturmaya geçildiğinde dosyanın mantığı değişir. Artık delil toplayan makam savcılık değil mahkemedir ve sanık ile katılanın delil sunma imkânı, yargılamanın belirli aşamalarına bağlanmıştır. CMK'nın yargılama düzenine ilişkin hükümleri ile TCK ve infaz rejimini düzenleyen 5275 sayılı Kanun birlikte düşünüldüğünde, zamanında ileri sürülmeyen bir delilin sonradan telafisi çoğu kez mümkün olmaz.
İddianame Kabul Edildiğinde Neye Bakılır
İlk okuma, hangi delillerin dosyaya girdiğini değil hangilerinin girmediğini görmek için yapılır. Soruşturmada toplanmamış kamera kayıtları, alınmamış tanık beyanları, incelenmemiş dijital materyal ve talep edilmemiş bilirkişi görüşü bu aşamada listelenir. Bu liste, duruşma hazırlığının omurgasıdır.
Delil Eksikliğinin En Sık Görülen Beş Kaynağı
- Kamera görüntülerinin saklama süresi dolduktan sonra talep edilmesi
- Tanıkların dilekçede yalnızca isimle bildirilip hangi vakıayı ispatlayacağının yazılmaması
- Cihaz incelemesinde imaj alınmadan işlem yapılması nedeniyle veri bütünlüğünün tartışmaya açılması
- Lehe olan yazışmaların bağlamından kopuk, seçilmiş ekran görüntüleriyle sunulması
- Hesap ve kayıt taleplerinin ilgili kurum yerine genel ifadelerle istenmesi
Talebi Reddedilen Delil İçin Ne Yapılır
Delil talebinin reddi tek başına yolun kapanması demek değildir. Önemli olan, talebin ve reddin tutanağa hangi gerekçeyle geçtiğidir. Talep açık biçimde ifade edilmiş, hangi vakıayı ispata yöneldiği yazılmışsa, kanun yolu aşamasında bu nokta üzerinden tartışma yürütülebilir. Tutanağa geçmemiş bir talep ise sonraki aşamada var sayılmaz; bu, hak kaybının en sessiz biçimidir.
Esas Hakkındaki Beyandan Önceki Son Kontrol
- Dosyadaki her delilin hangi iddiaya karşılık geldiği tabloya dökülür.
- Karşılıksız kalan iddialar belirlenir ve bunlar için ek delil talebi hazırlanır.
- Hukuka aykırı yolla elde edildiği düşünülen deliller ayrı başlıkta ve gerekçeli biçimde tartışılır.
- Bilirkişi raporuna itirazlar, rapordaki hangi kabule yöneldiği belirtilerek yazılır.
- Lehe hükümlerin uygulanmasına ilişkin talepler ayrıca ve açıkça dile getirilir.
Sonuç Yerine
Ceza yargılamasında delil, doğru anda sunulduğunda değer taşır; geciken talep çoğu zaman içeriğinden bağımsız olarak sonuçsuz kalır. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Suçun niteliği, dosyanın aşaması ve mevcut delil durumu izlenecek stratejiyi değiştireceğinden, her dosyanın kendi koşullarında değerlendirilmesi gerekir.