Bir suç duyurusunun akıbetini belirleyen ilk kırılma noktası, dosyanın hangi savcılıkta açıldığı ve soruşturma sırasındaki kararları hangi hâkimliğin vereceğidir. Soruşturma evresinde yetki hatası, çoğu zaman görünmez ilerler: dosya aylarca işler, sonra yetkisizlikle devredilir ve bu arada dijital kayıtların saklama süresi dolar. Delil eksikliği iddiasının büyük bölümü, aslında bu gecikmenin sonucudur.
Soruşturmayı Hangi Savcılık Yürütür
CMK'nın genel kabulü, soruşturmanın suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülmesidir. Ancak dijital ortamda gerçekleşen fiillerde, teşebbüs hâlinde kalan eylemlerde veya zincirleme işlenen suçlarda "suçun işlendiği yer" tek bir noktaya indirgenemez. Böyle dosyalarda ihbar, en kolay ulaşılan savcılığa değil, delilin fiziken bulunduğu yer savcılığına yönlendirilirse toplama işlemi hızlanır.
Yetkisiz savcılığa yapılan başvuru geçersiz değildir; dosya ilgili yere gönderilir. Sorun geçersizlik değil, geçen zamandır. Bu nedenle dilekçede yalnızca olay değil, yetkiyi kuran bağlantı noktası da açıkça gösterilmelidir.
Karar Mercii: Hâkimlik ile Mahkeme Ayrımı
Soruşturma evresinde koruma tedbirlerine, itirazlara ve savcılık taleplerine ilişkin kararlar mahkemece değil, sulh ceza hâkimliğince verilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz da bu hâkimliklere yapılır. Uygulamada sık görülen hata, itirazın doğrudan asliye veya ağır ceza mahkemesine yöneltilmesidir; evrak yine ulaşır ama süre içinde doğru mercie verilmiş sayılmama riski doğar.
Delil Eksikliği Nerede Doğar
- Trafik ve iletişim kayıtlarının saklama süresi dolduktan sonra talep edilmesi
- Cihaz üzerindeki verinin imaj alınmadan incelenmesi ve bütünlüğün tartışmalı hâle gelmesi
- Tanık beyanının olaydan çok sonra alınması nedeniyle ayrıntı kaybı
- Talep edilen delilin dilekçede "tüm deliller" gibi belirsiz ifadeyle geçilmesi
- Bilirkişi incelemesi gereken hususun soruşturmada hiç gündeme getirilmemesi
Yetki Sorunu Çıktığında İzlenecek Yol
Yetkisizlik ihtimali baştan görülüyorsa, dosyanın devrini beklemeden delil muhafazasına yönelik ayrı bir talep sunulmalıdır. Kayıtların saklanması, cihazın muhafaza altına alınması veya banka hareketlerinin dondurulması gibi işlemler, esas soruşturmanın nerede yürüyeceğinden bağımsız olarak istenebilir. Talep reddedilirse ret gerekçesi, sonraki aşamada eksik soruşturma iddiasının dayanağı olur.
Dosya Kapanmadan Yapılacak Kontrol
Takipsizlik kararı elinize geçtiğinde iki şeyi karşılaştırın: dilekçede istediğiniz delillerin listesi ile dosyada fiilen toplananların listesi. Aradaki fark, itirazın omurgasını oluşturur. Soyut olarak "karar hatalıdır" demek yerine, toplanmayan her delilin hangi maddi vakıayı aydınlatacağını tek tek yazmak daha isabetli sonuç verir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi maddi olgusuna göre değerlendirilmesi gerekir. Yetki, süre ve delil toplama stratejisi dosyanın somut verilerine göre değiştiğinden, işlem yapmadan önce dosyayı bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olacaktır.