Kovuşturma aşaması, iddianamenin kabulüyle başlayan ve duruşmalarla yürüyen bölümdür. Bu aşamada verilen her karar temyize konu bir hüküm değildir; bir kısmı ara karar niteliğindedir ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nda öngörülen itiraz yoluna tabidir. Sanık ya da katılan tarafın en çok hak kaybettiği nokta, itiraz edilebilir bir kararın duruşma akışı içinde fark edilmeden geçmesidir.
Hangi Karara İtiraz Edilir
Tutuklama, tutukluluğun devamı, adli kontrol, dosyaya erişimin kısıtlanması gibi kararlar tipik itiraz konularıdır. İtiraz süresi kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gündür ve bu süre duruşmada yüze karşı okunan kararlarda o anda işlemeye başlar. Duruşmadan çıkıldıktan sonra takvimin başladığını varsaymak, süre hesabında yapılan yaygın bir hatadır.
Delil Talebini Yazılı Hâle Getirmek
Kovuşturmada delil eksikliği çoğu zaman delilin var olmamasından değil, talebin usulüne uygun kayda geçirilmemesinden doğar. Sözlü olarak dile getirilen ancak tutanağa geçirilmeyen bir talep, sonraki aşamalarda hiç yapılmamış sayılabilir. Bu nedenle:
- Her delil talebi ayrı dilekçeyle ve gerekçesiyle sunulmalı, dilekçenin havale kaydı alınmalıdır
- Talep edilen delilin hangi vakıayı ispatlayacağı açıkça yazılmalıdır
- Talebin reddi hâlinde ret gerekçesinin tutanağa geçirilmesi istenmelidir
- Tanık dinletme taleplerinde tanığın hangi olaya ilişkin beyanda bulunacağı belirtilmelidir
- Bilirkişi raporuna itirazda hangi teknik tespitin hangi nedenle hatalı olduğu somutlaştırılmalıdır
Duruşma Tutanağı En Güçlü Kayıttır
Tutanak, kovuşturmanın resmî hafızasıdır. Her celse sonrası tutanağın alınıp okunması, beyanların doğru yazılıp yazılmadığının kontrol edilmesi ve hata varsa bir sonraki celsede düzeltme talebinde bulunulması, ileri aşamalarda ortaya çıkacak tartışmaları baştan önler. İnfaz aşamasına ilişkin sonuçların 5275 sayılı Kanun çerçevesinde belirlendiği düşünüldüğünde, hükmün gerekçesine esas olacak tespitlerin doğru kaydedilmesi ayrıca önem taşır.
İkinci Aşama İçin Hazırlık
İtirazın reddedilmesi, aynı konunun bir daha gündeme gelmeyeceği anlamına gelmez. Koşullarda değişiklik olması hâlinde yeni talep sunulabilir. Bu nedenle reddedilen her talebin gerekçesi not edilmeli ve dosyaya sonradan giren hangi belgenin o gerekçeyi ortadan kaldırdığı takip edilmelidir. İtirazın gücü, yeni bir olgu gösterebilmesinden gelir.
Bilgilendirme
Bu yazı genel usul çerçevesini anlatır; isnat edilen suçun niteliği, dosyanın aşaması ve mahkemenin uygulaması izlenecek yolu etkiler. Ceza yargılamasında savunma stratejisi dosyaya özgü kurulduğundan, adımların bir müdafi ile birlikte planlanması gerekir.