Soruşturma evresi, dosyanın ileride alacağı biçimi büyük ölçüde belirleyen ama tarafların en az müdahale ettiği aşamadır. Gizlilik kararı, sınırlı dosya incelemesi ve savcılığın belirlediği tempo, hak kaybının fark edilmeden birikmesine yol açar. Aşağıdaki liste, CMK ve TCK ekseninde yürüyen bir soruşturmada delil eksikliği kaynaklı kayıpları erken aşamada azaltmaya odaklanır.
Soruşturmada Delil Neden Hızla Erir
Ceza dosyalarındaki delilin önemli bölümü, olaydan bağımsız işleyen teknik sistemlerde tutulur: güvenlik kamerası kayıtları belirli bir döngüyle üzerine yazılır, banka ve platform kayıtları talep edilmedikçe dosyaya hiç girmez, tanıkların ayrıntı hafızası haftalar içinde zayıflar. Bu nedenle asıl risk delilin hiç var olmaması değil, var olan delilin zamanında istenmemesidir.
Sık görülen ikinci hata, tarafın kendi elindeki belgeyi gerektiğinde sunarım düşüncesiyle bekletmesidir. Beyan ile belge arasındaki tarih farkı büyüdükçe, sonradan sunulan belgenin ikna gücü düşer.
Şüpheli Tarafında Kontrol Listesi
- Kollukta ve savcılıkta verilen ifadelerin tarihi ve içerik özeti tek bir notta tutulmalı; sonraki beyanlarla çelişki riski önceden görülmelidir.
- Müdafi ile görüşme ve ifade sırasında hazır bulunma imkânı ilk andan itibaren kullanılmalıdır.
- Lehe olan kamera, konum, mesaj ve işyeri giriş kayıtları için saklama süresi dolmadan yazılı muhafaza talebi iletilmelidir.
- El konulan cihazlara ilişkin teslim ve imaj tutanakları eksiksiz alınmalı, hangi cihazın ne zaman incelemeye gönderildiği izlenmelidir.
- Adli kontrol veya tutuklama kararı varsa itiraz süresi, kararın öğrenildiği an esas alınarak takvime işlenmelidir.
Şikâyetçi Tarafında Kontrol Listesi
- Şikâyet dilekçesi, olay anlatımı ile talep edilen araştırma bölümleri ayrılarak yazılmalı; hangi kurumdan hangi kaydın istenmesi gerektiği açıkça belirtilmelidir.
- Ekran görüntüsü, ses ya da video gibi dijital malzemenin nasıl elde edildiği ayrıca açıklanmalıdır.
- Zarara ilişkin belgeler tarih sırasına dizilmeli, tutar ve tarih tutarsızlıkları baştan giderilmelidir.
- Tanık listesi, her tanığın olayın hangi kısmına ilişkin bilgi verdiği not edilerek sunulmalıdır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı İhtimaline Hazırlık
Soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanma ihtimali baştan hesaba katılmalıdır. Bu karara karşı itiraz yolu sulh ceza hâkimliği önünde işler ve süre kararın tebliğine bağlıdır. Tebligat adresinin güncel tutulmaması, uygulamada en sık rastlanan hak kaybı sebeplerinden biridir.
İtiraz dilekçesinin gücü çoğu zaman yeni bir hukuki argümandan değil, savcılığın hiç talep etmediği somut bir kaydın gösterilmesinden gelir. Bu yüzden eksik araştırma kalemleri süreç boyunca ayrı bir listede biriktirilmelidir.
İnfaz Boyutunu Erken Düşünmek
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun kapsamındaki sonuçlar genellikle yargılama bittikten sonra gündeme gelir; oysa soruşturmada verilen beyanlar ve kabul edilen hukuki nitelendirme ileride infaz rejimini doğrudan etkileyebilir. Nitelendirme tartışması bu nedenle ertelenmemelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; her soruşturmanın delil yapısı ve süre hesabı kendine özgüdür. Dosyanızın somut koşulları için bir avukatla değerlendirme yapmanız yerinde olur.