Soruşturma evresi, dosyanın kaderinin büyük ölçüde belirlendiği aşamadır. Kovuşturmaya geçildikten sonra düzeltilmesi zor olan pek çok eksiklik, bu aşamada birkaç gün içinde ele alınabilir. Aşağıdaki liste, süre kaybını önlemeye ve delil eksikliğinden doğan riski azaltmaya odaklanır.
İlk 24 saat: yakalama ve gözaltı
- Yakalanan kişinin, yakalama sebebi ve haklarının derhâl bildirilmesi gerekir; müdafi yardımından yararlanma hakkı bunların başında gelir.
- Gözaltı süresi kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda bu süre kanunda öngörülen sınırlar içinde uzatılabilir.
- Yakalama ve gözaltına alma işlemine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
- İfade alınmadan önce dosyanın incelenmesi ve müdafiyle görüşülmesi talebi tutanağa geçirilmelidir.
Bu aşamada verilen beyan, sonraki tüm savunmanın çerçevesini belirler. Hatırlanmayan ayrıntılarda kesin ifade kullanmak yerine, belgeyle desteklenebilecek hususlara odaklanmak daha güvenli bir yaklaşımdır.
Koruma tedbirlerine itiraz takvimi
- Tutuklama kararı: Karara karşı itiraz yolu açıktır ve itiraz süresi kısadır; itiraz, kararı veren hâkimliğe verilir, inceleme bir başka hâkimlikçe yapılır.
- Tutukluluğun devamı: Kanunda öngörülen aralıklarla resen incelenir; ayrıca her aşamada tahliye talebinde bulunulabilir.
- Adli kontrol: Tedbirin ölçüsüz olduğu ileri sürülerek kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir.
- Elkoyma: Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoymanın belirli süre içinde hâkim onayına sunulması gerekir; onay alınmayan işlem sakattır.
Dosyanın incelenmesi ve kısıtlama kararı
Müdafi, soruşturma dosyasını inceleyebilir ve örnek alabilir. Ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir; kısıtlama, ifade tutanağı ve bilirkişi raporları gibi belirli belgeler bakımından uygulanmaz. Kısıtlama kararı varsa savunma stratejisi, erişilebilen belgeler üzerinden kurulur ve kısıtlamanın kaldırılması ayrıca talep edilir.
Delil eksikliğini soruşturmada kapatmak
Şüpheli, lehine olan delillerin toplanmasını isteyebilir. Bu talebin sonuç doğurması için soyut kalmaması gerekir:
- Hangi kamera kaydının, hangi tarih ve saat aralığı için istendiği belirtilmelidir; kayıtlar genellikle kısa sürede otomatik olarak silinir.
- Baz istasyonu ve iletişim kayıtlarının hangi numara için istendiği yazılmalıdır.
- Tanıkların ad, adres ve hangi olguya ilişkin bilgi sahibi oldukları açıklanmalıdır.
- Banka ve ticari kayıtlar için ilgili kurum ve hesap bilgisi verilmelidir.
- Uzman görüşü alınacaksa, raporun soruşturma tamamlanmadan sunulması hedeflenmelidir.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve şikâyet süresi
Soruşturma sonunda takipsizlik kararı verilirse, karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Mağdur açısından ise şikâyete bağlı suçlarda, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi kritik önemdedir; bu süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi zorunludur ve bu aşamadaki tercih, sonraki yargılamayı doğrudan etkiler.
Kayıt disiplini
Her tebligatın tarihi, her dilekçenin veriliş kaydı ve her tedbir kararının tebliğ günü tek bir takvimde tutulmalıdır. Ceza usulünde süreler kısa ve çoğu kez kesindir; bir günlük gecikme, esasen haklı bir itirazın incelenmemesiyle sonuçlanabilir.
Bu liste genel bir hatırlatma niteliğindedir ve her suç tipi için ayrı özel düzenlemeler bulunabilir. Soruşturmanın ilk gününden itibaren bir müdafi ile çalışmak, burada sayılan risklerin çoğunu baştan azaltır.