Ceza sürecinde kararların hangi makamdan çıktığı ile bu kararlara nereye itiraz edileceği çoğu zaman karıştırılır. Oysa CMK sisteminde soruşturmayı yürüten makam ile kararları denetleyen makam ayrıdır ve itiraz süreleri kısadır. Yanlış mercie verilen dilekçe, çoğu kez telafisi olmayan bir hak kaybına dönüşür.
Soruşturmayı Savcılık Yürütür, Tedbirleri Hâkimlik Denetler
Şikâyet ve ihbar Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; soruşturmanın yönü savcılık tarafından belirlenir. Buna karşılık arama, elkoyma, tutuklama ve adli kontrol gibi koruma tedbirlerine ilişkin karar ve bunlara yönelik itirazlar sulh ceza hâkimliğinin görev alanındadır. Tutukluluğa itiraz dilekçesinin savcılığa verilmesi, dosyanın hâkimliğe ulaşmasını geciktirir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar
Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse, bu karara karşı tebliğden itibaren kanuni süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir. Uygulamada en sık görülen hata, itirazın kararı veren savcılığa hitaben yazılması ya da doğrudan mahkemeye sunulmasıdır. İtiraz kabul edilirse soruşturma canlanır; reddedilirse yeni delil koşuluna bağlı sınırlı bir yol kalır.
İddianame Sonrası Görev Ayrımı
- Kanunun ağır ceza mahkemesinin görevine bıraktığı suçlar dışındaki işler asliye ceza mahkemesinde görülür.
- Suçun işlendiği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış olanlar bakımından çocuk mahkemeleri devreye girer.
- Görev kuralı kamu düzenindendir; mahkeme her aşamada resen değerlendirir ve görevsizlik kararı verebilir.
- Görevsizlik kararı verildiğinde dosya gönderilir; bu sırada koruma tedbirlerinin akıbeti ayrıca izlenmelidir.
Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma
Takibi şikâyete bağlı suçlarda, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren işleyen süre kaçırıldığında soruşturma yapılamaz. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda ise dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; bu aşamanın atlanması sonraki işlemleri sakatlar. TCK ve 5275 sayılı Kanun bakımından infaza ilişkin talepler ise tümüyle ayrı bir merciin, infaz hâkimliğinin alanına girer.
Dosyayı Kurarken
- Tebliğ tarihleri ve itiraz süreleri tek bir takvimde toplanır.
- Her talep için muhatap makam dilekçenin başına açıkça yazılır.
- Dijital veriler bakımından elde ediliş biçimi ve hukuka uygunluğu ayrıca not edilir.
- Lehe olan delillerin toplanması savcılıktan yazılı olarak istenir.
Not
Suçun niteliği, soruşturmanın aşaması ve tedbirlerin türü izlenecek yolu değiştirir. Buradaki harita genel bilgilendirme amacı taşır; kendi dosyanızda itiraz merciini ve süreyi bir avukatla teyit etmeniz güvenli olan yoldur.