Ceza yargılamasında sonucun büyük bölümü, henüz iddianame düzenlenmeden önce soruşturma aşamasında şekillenir. Bu aşamada hangi savcılığın yetkili olduğu, hangi delillerin zamanında istendiği ve delilin nasıl elde edildiği belirleyicidir. Aşağıda CMK ekseninde yetki dizilimi ve delil boşluğunun yarattığı riskler ele alınmaktadır.
Soruşturmayı Yürütecek Savcılık
Yetki kural olarak suçun işlendiği yere göre belirlenir. Teşebbüs hâlinde son hareketin yapıldığı yer, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği yer ölçüt alınır. İnternet üzerinden işlenen fiillerde yer tespiti tartışmalı olabildiğinden, şikâyet dilekçesinde bağlantı noktalarının açıkça gösterilmesi yerinde olur. Yetkisiz savcılığa yapılan şikâyet reddedilmez, yetkili makama gönderilir; ancak bu aktarım süre kaybı yaratır.
Kovuşturmada Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Görevli mahkeme, isnat edilen suça öngörülen ceza miktarına göre belirlenir ve ağır ceza mahkemesinin görev alanı kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında değerlendirilir. Nitelendirmenin değişmesi görevi de değiştirebilir; bu nedenle savunma stratejisinde fiilin hukuki nitelendirmesi başlı başına bir başlık olarak ele alınmalıdır.
Delilin Toplanmasını İstemek Bir Haktır
Şüpheli ve müşteki, lehe olan delillerin toplanmasını isteyebilir. Talep yazılı yapıldığında dosyada iz bırakır ve reddedilirse itiraz konusu olabilir. Zamanında istenmediğinde geri dönülemez biçimde kaybedilen deliller şunlardır:
- Belirli bir süre sonra üzerine yazılan güvenlik kamerası kayıtları
- Trafik ve konum verileri gibi saklama süresi sınırlı kayıtlar
- Olay yerindeki fiziki izler ve biyolojik örnekler
- Tanıkların tarih geçtikçe zayıflayan beyanları
- Ticari defter, sözleşme ve yazışmaların asılları
Hukuka Aykırı Delil ve Sonuçları
Elde ediliş biçimi hukuka aykırı olan delil hükme esas alınamaz. Bu nedenle savunma tarafında delilin içeriği kadar nasıl elde edildiği de incelenmelidir: arama ve el koyma kararının kapsamı, dijital materyalin kopyalanma usulü, iletişim tespitinin dayanağı ayrı ayrı denetlenir. Müşteki tarafında ise kendi sunacağı kayıtların hukuka uygun biçimde elde edilmiş olmasına dikkat edilmelidir; aksi hâlde delil değer kaybeder ve ayrı bir sorumluluk doğabilir.
Sonuç
Yukarıdaki çerçeve geneldir; her soruşturma kendi fiili, delil durumu ve tarafları bakımından ayrı değerlendirilir. Beyan vermeden ve dilekçe sunmadan önce hukuki destek almak, sonradan telafisi güç sonuçların önüne geçebilir.