Soruşturma aşaması, kovuşturmadan farklı olarak kısa ve kesin sürelerle örülüdür. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, şüpheli ya da mağdur sıfatıyla dosyada bulunan kişinin hangi karara, hangi mercide ve hangi süre içinde itiraz edebileceğini sıralar.
Şikâyet ve soruşturmanın başlaması
Şikâyete bağlı suçlarda, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aylık süre içinde şikâyet hakkının kullanılması gerekir; bu süre geçtikten sonra soruşturma yürütülemez. Re'sen soruşturulan suçlarda ise dava zamanaşımı süresi belirleyicidir. Şikâyet dilekçesinde olayın tarih sırasıyla anlatılması, hukuki nitelendirmenin savcılığa bırakılması ve toplanmasını istediğiniz delillerin ayrı bir başlık altında listelenmesi süreci hızlandırır.
Kısıtlama kararı ve dosya inceleme
Soruşturmanın gizliliği kural olsa da müdafi ve vekilin dosyayı inceleme yetkisi bulunur. Bu yetki, hâkimlik tarafından verilen kısıtlama kararıyla sınırlandırılabilir. Kısıtlama kapsamında bile ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin tutanaklar bakımından farklı bir rejim uygulanır. Dosyaya erişim sınırlıysa savunmanın yapılandırılması için ifade öncesi hazırlık daha da önem kazanır.
Takipsizlik kararına on beş gün içinde itiraz
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilerek denetlenebilir. İtiraz dilekçesinin yalnızca şikâyet dilekçesini tekrar etmesi sonuç vermez; kararda hangi delilin değerlendirilmediği, hangi araştırmanın eksik kaldığı ve toplanması gereken delilin dosyaya nasıl katkı sağlayacağı somut biçimde gösterilmelidir. İtirazın kabulü hâlinde soruşturma genişletilerek sürdürülür.
Koruma tedbirlerine yedi günlük itiraz
- Tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama gibi tedbirlere ilişkin kararlara itiraz süresi kural olarak yedi gündür.
- Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar bakımından süreler ayrı ayrı takip edilmelidir.
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda sürecin işletilmemesi başlı başına bir hukuka aykırılık iddiası oluşturabilir.
- İnfaz aşamasına ilişkin uyuşmazlıklar 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir hat üzerinden yürür.
Kapanış
Yukarıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; her dosyanın delil durumu ve isnadın niteliği farklıdır. Soruşturma evresindeki kısa süreler nedeniyle, karar elinize ulaştığı anda hukuki destek almanız hak kaybını önlemek bakımından önemlidir.