Bir suç duyurusu verildikten sonra dosyanın hangi makamda olduğunu bilmek, çoğu zaman dilekçenin içeriğinden daha belirleyicidir. Soruşturma evresi, Cumhuriyet savcılığının yürüttüğü ancak bazı kararların yalnızca hâkimlikçe verilebildiği karma bir yapıdır. CMK'nın çizdiği bu iş bölümü kavranmadan yapılan başvurular, esasa hiç girilmeden usulden reddedilir; bu arada işleyen süre ise geri gelmez.
Soruşturmada Yetki Haritası
Soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür, kolluk onun emrinde delil toplar. Buna karşılık kişi özgürlüğünü ve temel hakları doğrudan sınırlayan koruma tedbirleri hâkim kararına bağlıdır ve bu kararlar sulh ceza hâkimliğince verilir. Savcılığa yöneltilmesi gereken bir talebin hâkimliğe, hâkimliğe yöneltilmesi gereken bir itirazın savcılığa sunulması hâlinde dosya fiilen bekler.
- Delil toplanması, tanık dinlenmesi, bilirkişi görevlendirilmesi taleplerinin muhatabı soruşturmayı yürüten savcılıktır.
- Tutuklama, adli kontrol, arama ve elkoyma gibi tedbirlere ilişkin talep ve itirazların muhatabı sulh ceza hâkimliğidir.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz, kararı veren savcılık üzerinden ilgili sulh ceza hâkimliğine yöneltilir.
- Şikâyetten vazgeçme, uzlaşma iradesi ve zarar beyanı ayrı ayrı tutanağa geçirilmelidir.
Süreyi Başlatan An Hangisidir?
Uygulamadaki en maliyetli hata, sürenin fiilin işlendiği tarihten itibaren işlediğinin sanılmasıdır. Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenildiği andan itibaren işler ve hak düşürücü niteliktedir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi ise kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren başlar; dosyanın elektronik ortamda görüntülenmiş olması tek başına tebligat yerine geçmez.
Bu nedenle dosyaya ilişkin her tarih tek bir tabloda tutulmalıdır: olayın öğrenildiği gün, şikâyet tarihi, ifade tarihleri, tebliğ tarihleri ve varsa vekâletname sunum tarihi. Vekilin dosyaya girdiği andan sonraki tebligatların vekile yapılması gerektiği çoğu kez gözden kaçar ve süre tartışması buradan doğar.
Merci Hatasını Önleyen Dilekçe Disiplini
- Dilekçenin başlığına muhatap makam, dosya numarası ve talebin hukuki niteliği açıkça yazılır.
- Talep tek bir başvuruda birleştirilmez; savcılığa yönelik istem ile hâkimliğe yönelik itiraz ayrı metinlerde sunulur.
- Süreye tabi başvurularda tebliğ tarihi dilekçenin ilk paragrafında belirtilir.
- Havale ve UYAP kaydı alınır; süre son gününe bırakılmaz.
- Ret ihtimaline karşı hangi makama, hangi süre içinde gidileceği baştan not edilir.
İnfaz Boyutunun Erken Düşünülmesi
Soruşturma aşamasında alınan tedbir kararları, ileride 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz hesaplarını da etkiler. Gözaltı ve tutuklulukta geçen sürelerin mahsubu, adli kontrol tedbirlerinin süresi ve tedbire itiraz tarihleri dosyada kayıt altında tutulmalıdır. Bu kayıtlar, kovuşturma ve infaz aşamasında yeniden derlenmek zorunda kalınmasını önler.
Kısa Bir Hatırlatma
Burada anlatılanlar genel usul bilgisidir; suçun niteliği, dosyanın bulunduğu aşama ve tebligatın şekli sonucu değiştirebilir. Somut dosyanızda merci ve süre hesabı için hukuki destek almanız yerinde olur.