Haciz, alacaklı için sonuç alma aracı; borçlu için ise sıkı sürelere bağlı bir savunma alanıdır. İİK ve HMK çerçevesinde bu yazı, haciz işlemine karşı hangi yolun seçileceğini, hangi icra mahkemesinin devreye gireceğini ve tebligatın geç ulaşmasının doğurduğu sonuçları ele alıyor.
Şikâyet mi, İtiraz mı, Dava mı?
Borçlunun elindeki araçlar birbirinin yerine kullanılamaz. Takibin dayanağına yönelik karşı çıkışlar ödeme emrine itiraz yoluyla; icra dairesinin yaptığı işlemin hukuka aykırılığı ise şikâyet yoluyla ileri sürülür. Borcun bulunmadığının tespiti isteniyorsa menfi tespit davası, ödeme yapılmışsa istirdat davası gündeme gelir. Yanlış yolun seçilmesi genellikle esasa girilmeden ret sonucu doğurur ve bu arada süre tükenmiş olur.
Hangi İcra Mahkemesi Devrede?
Şikâyet ve icra hukukuna özgü uyuşmazlıklarda, takibin yürüdüğü icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesi devreye girer. Bu bağ dosya numarasına bağlıdır; başka bir ildeki gayrimenkule haciz konulmuş olması, uyuşmazlığın oradaki mahkemeye taşınacağı anlamına gelmez. Buna karşılık genel hükümlere dayanan davalarda yetki kuralları farklı işler ve dosyanın iki ayrı yerde yürümesi gerekebilir.
Tebligat Gecikmesinin Somut Sonuçları
Ödeme emri veya haciz ihbarnamesi usulüne aykırı tebliğ edilmişse, borçlu itiraz hakkını hiç kullanamadan takip kesinleşebilir. Bu durumda öğrenme tarihi esas alınarak usulsüz tebligat şikâyeti gündeme gelir; ancak öğrenme anının ispatı borçluya düşer. Bu nedenle banka bloke bildirimi, işveren yazısı, tapu veya trafik kaydındaki şerh tarihi gibi kayıtlar önemlidir. Adresin uzun süre önce değiştiği hâllerde adres kayıt sistemindeki güncelleme tarihi de dosyaya sunulmalıdır.
Haczedilemezlik İddiasında Sıra
- Haczedilen malın niteliği ve kullanım amacı belgelenir.
- Malın borçlunun mesleğini sürdürmesi için zorunlu olup olmadığı açıklanır.
- Maaş haczinde kesinti oranı ve öncelikli alacaklar kontrol edilir.
- Talep, haczi öğrenme tarihine dayandırılarak süresinde sunulur.
- Üçüncü kişiye ait mal söz konusuysa istihkak yolu ayrıca değerlendirilir.
Kayıt Disiplini
Borçlu tarafında en sık görülen eksiklik, dosyaya yapılan ödemelerin ve yazışmaların takip edilmemesidir. Her ödemenin dosya numarasına işlenip işlenmediği kontrol edilmeli, kısmi ödemeler makbuzla saklanmalıdır.
Kapanış Notu
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol haritası sunar; her takip dosyasının dayanağı ve aşaması farklıdır. Haciz öğrenildiğinde süreler hızla işlediğinden, dosyanın bir avukat tarafından incelenmesi gecikmeden yapılmalıdır.