Bir iş kazasının hukuki sonuçları tek bir dosyada toplanmaz. Aynı olaydan; Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde idari bir süreç, iş mahkemesinde tazminat davası, Cumhuriyet başsavcılığında ceza soruşturması ve iş müfettişi incelemesi eş zamanlı doğabilir. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin çizdiği çerçevede kazaya ilişkin talepleri hangi sırayla ve hangi mercie yönelteceğinizi planlamaya odaklanır.
Aynı Olay, Birbirinden Bağımsız Dört Süreç
Kazazedenin ya da yakınlarının en sık yaptığı hata, tüm talepleri tek bir başvuruya sıkıştırmaktır. Oysa SGK bildirimi, iş göremezlik ve gelir bağlanması, maddi-manevi tazminat ve ceza sorumluluğu ayrı ayrı yürüyen hatlardır. Birinde alınan olumsuz sonuç diğerini kendiliğinden bitirmez; ancak birinde toplanan tespitler diğerinde delil olur.
Bildirim ve Ön İşlemlerin Takvimi
Kazanın hemen ardından işverenin kolluğa ve Kuruma bildirim yükümlülüğü doğar; bu bildirim yapılmamışsa sigortalı veya hak sahipleri de Kuruma bildirimde bulunabilir. Bildirimin geç yapılması olayın iş kazası sayılmasını tek başına engellemez, fakat olay yeri tespiti, tanık beyanı ve kamera kaydı gibi zamana duyarlı delillerin kaybına yol açar. Bu nedenle takvimin ilk satırı dava değil, delilin dondurulmasıdır.
Tazminat Talebi Nereye Gider?
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Burada kritik bir usul ayrıntısı vardır: iş uyuşmazlıklarının önemli bölümünde dava şartı olan arabuluculuk, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından uygulanmaz. Bu ayrımı bilmeyen hak sahibi, gereksiz yere arabuluculuk sürecine girip haftalar kaybedebilir; tersini varsayan bir başka dosyada ise dava usulden reddedilebilir.
Yanlış Mercie Başvurunun Somut Bedeli
- Kurum işlemine karşı adli yargıda dava açmak ile idari yoldan itiraz etmek karıştırıldığında, doğru yol bulunana kadar geçen süre telafi edilemez.
- İşverenin cezai sorumluluğu için savcılığa yapılan şikâyet, tazminat talebini kendiliğinden kesmez.
- Görevsizlik ya da yetkisizlik kararı dosyayı sıfırlamasa da bilirkişi ve keşif takvimini aylarca geriye atar.
Uygulanabilir Bir Süre Tablosu
- Olay tarihi, bildirim tarihi, rapor tarihleri ve tebliğ tarihlerini tek tabloda toplayın.
- Her talep kalemi için ayrı satır açın: gelir bağlanması, iş göremezlik, destekten yoksun kalma, manevi tazminat.
- Her satırın karşısına merci ve başvuru biçimini yazın.
- Kurum yazışmalarının cevap sürelerini ara kontrol noktası olarak işaretleyin.
- Sürekli iş göremezlik oranı kesinleşmeden hesaplanan taleplerin ıslah ihtimalini baştan planlayın.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kaza türü, sigortalılık statüsü ve kusur dağılımı sürecin tamamını değiştirebilir. Dosyanızın kendi koşullarını bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.