İş sözleşmesi feshedildiğinde işçinin önünde birbirinden farklı hızlarda işleyen birkaç saat aynı anda çalışmaya başlar. 4857 sayılı kanun feshin geçerliliğini tartışmaya açarken, 7036 sayılı kanun dava öncesi zorunlu bir aşama öngörür; 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler ise sigortalılık ve iş sağlığı boyutunu ayrı kanallara taşır. Bu takvimin en kritik özelliği, işe iade için öngörülen sürenin diğerlerinden belirgin biçimde kısa olmasıdır.
Zorunlu İlk Durak: Arabuluculuk
İşe iade talebiyle dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Aynı şekilde kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin alacağı gibi işçilik alacaklarında da arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Talepleri baştan ayırmak, gereksiz bir ret kararını önler.
Arabuluculuk Tutanağının Önemi
- Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarih, dava açma süresinin devamını belirler.
- Tutanakta hangi taleplerin görüşüldüğü açıkça yazılmalıdır; kapsam dışı kalan alacak için dava şartı yerine gelmemiş sayılabilir.
- Kısmi anlaşma hâlinde, anlaşılan kalemler için sonradan dava açılamayacağı dikkate alınmalıdır.
Kıdem Hesabını Sağlamlaştıran Kayıtlar
- Sigortalı hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri.
- Son bir yıla ait bordrolar ile banka üzerinden yapılan ödeme kayıtları.
- Yol, yemek, prim ve ikramiye gibi giydirilmiş ücrete dahil edilecek yan haklara ilişkin belgeler.
- Fazla çalışmayı gösteren giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve iletişim kayıtları.
- Fesih bildiriminin yazılı örneği ve tebliğ tarihi.
Giydirilmiş ücretin eksik hesaplanması, tazminat kalemlerinin tamamını aşağı çeker. Bu nedenle yan hakların düzenli ve süreklilik gösterecek biçimde ödendiğinin belgelenmesi hesabın temelini oluşturur.
Merci Karışıklığının Doğduğu Noktalar
İşçilik alacakları ve işe iade talepleri iş mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık sigortalılık başlangıcı, hizmet tespiti gibi taleplerde kurumun da taraf olması gerekir ve bu husus atlandığında dava eksik hasımla yürür. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına dayalı idari para cezaları ise ayrı bir başvuru yoluna tabidir; bu cezaların iptali talebini iş mahkemesine taşımak sonuç vermez.
Süreleri Tek Sayfada Görmek
Fesih tarihi, fesih bildiriminin tebliğ tarihi, arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihi ile dava açma süresinin son günü tek bir çizelgede tutulmalıdır. İşe iade tarafında bu takvim haftalarla ölçülürken, alacak kalemlerinde zamanaşımı yılları kapsar; ikisini aynı hızda takip etmek en yaygın hatadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır; fesih gerekçesi ve çalışma düzeni sonucu etkileyebilir. Fesih bildirimini aldıktan hemen sonra hukuki değerlendirme almanız, kısa süreli hakların korunması bakımından belirleyicidir.